در ادامه، مشابه پیوست محصولات زراعی، پیوست تخصصی احراز دوره گذار محصولات باغی و گیاهان دائمی تدوین می‌شود. این سند به‌عنوان ضمیمه روش اجرایی عمومی QMS-PRO-ORG-CON-001 استفاده می‌شود و مبنای آن INSO 11000:2025، Codex CXG 32، EU Regulation 2018/848 و USDA NOP است.

شرکت پایش سلامت آسیا (PSA)

پیوست فنی احراز دوره گذار محصولات باغی و گیاهان دائمی

کد: PSA-ANN-ORG-CON-PER-01
عنوان: الزامات تخصصی احراز دوره گذار محصولات باغی و دائمی
مرتبط با: روش اجرایی احراز طی شدن کامل دوره گذار
ویرایش: 01

1- هدف

هدف این پیوست، تعیین معیارهای تخصصی PSA برای احراز:

شروع دوره گذار باغات و گیاهان دائمی؛
استمرار مدیریت ارگانیک در طول دوره؛
کنترل سابقه زمین و درختان؛
ارزیابی نهاده‌ها، خاک، آب و مدیریت آفات؛
تعیین زمان مجاز تولید محصول ارگانیک؛
و تصمیم‌گیری درباره صدور گواهی محصول باغی ارگانیک است.

2- دامنه کاربرد

این پیوست برای محصولات زیر کاربرد دارد:

باغات میوه سردسیری؛
باغات میوه گرمسیری و نیمه‌گرمسیری؛
مرکبات؛
انگورستان‌ها؛
باغات پسته؛
باغات خرما؛
باغات زیتون؛
گیاهان دارویی چندساله؛
گیاهان معطر دائمی؛
درختان و درختچه‌های تولیدکننده محصول غذایی؛
سایر گیاهان دائمی زراعی.

3- مراجع

3-1 مراجع الزامی

INSO 11000:2025
الزامات تولید، فرآوری، بازرسی، صدور گواهی، نشانه‌گذاری و بازاررسانی مواد غذایی ارگانیک
ISO/IEC 17065
ISO/IEC 17020
ISO/IEC 17025

3-2 مراجع بین‌المللی

Codex CXG 32-1999
Regulation (EU) 2018/848
USDA National Organic Program (7 CFR Part 205)
IFOAM Organic Standard

4- تعریف محصول باغی و دائمی

محصول باغی یا دائمی، محصولی است که چرخه تولید آن بیش از یک فصل زراعی بوده و گیاه پس از استقرار، در چندین سال متوالی تولید محصول دارد.

ویژگی اصلی این محصولات:

سابقه مدیریتی طولانی زمین؛
اثر تجمعی نهاده‌ها؛
ماندگاری آلودگی‌ها در خاک و گیاه؛
اهمیت مدیریت تاج، خاک و ریشه؛
ضرورت بررسی سابقه درختان موجود.

5- اصول کلی دوره گذار باغات

دوره گذار باغی باید بر اساس سه عامل اصلی تعیین شود:

سابقه زمین و خاک
سابقه مدیریت درختان
زمان آخرین کاربرد مواد ممنوعه

صرف سپری شدن زمان بدون اثبات مدیریت ارگانیک، موجب احراز دوره گذار نمی‌شود.

6- مدت دوره گذار محصولات باغی

6-1 معیار ملی ایران

مطابق INSO 11000:

برای محصولات دائمی، اصول تولید ارگانیک باید حداقل:

سه سال قبل از اولین برداشت محصولی که قرار است به‌عنوان ارگانیک عرضه شود

اعمال شده باشد.

بنابراین:

مبنای محاسبه، اولین برداشت ارگانیک است؛
نه صرفاً تاریخ شروع مدیریت جدید؛
نه تاریخ مالکیت جدید باغ.

6-2 معیار Codex

Codex نیز برای محصولات چندساله، به‌جز مراتع، اعمال روش‌های ارگانیک را حداقل:

سه سال قبل از برداشت نخستین محصول ارگانیک

مدنظر قرار می‌دهد.

6-3 معیار USDA NOP

در صورت درخواست گواهی مطابق USDA:

زمین باید حداقل:

سه سال قبل از برداشت محصول

فاقد کاربرد مواد ممنوعه باشد.

6-4 قاعده PSA

برای صدور نشان ملی ارگانیک ایران:

ملاک اصلی:

INSO 11000

است.

برای صادرات یا بازارهای خاص، معیار سخت‌گیرانه‌تر نیز باید بررسی شود.

7- تشکیل پرونده باغ

برای هر باغ یا قطعه دائمی باید پرونده مستقل تشکیل شود.

7-1 اطلاعات هویتی باغ

پرونده باید شامل:

نام باغدار؛
محل باغ؛
پلاک ثبتی؛
مختصات GPS؛
مساحت؛
تعداد درختان؛
گونه؛
رقم؛
سن تقریبی درختان؛
تاریخ احداث باغ؛
سیستم آبیاری؛
مالکیت یا بهره‌برداری.

7-2 نقشه باغ

نقشه باید شامل:

محدوده باغ؛
قطعات مختلف؛
گونه‌ها و ارقام مختلف؛
درختان ارگانیک؛
درختان در حال گذار؛
مناطق غیرارگانیک؛
انبار کود و نهاده؛
منبع آب؛
باغات مجاور؛
نوار مرزی.

8- احراز سابقه باغ

8-1 مدارک مورد بررسی

بازرس باید بررسی کند:

سابقه خاک و زمین:

تاریخ احداث باغ؛
سابقه کشت قبل از احداث؛
سابقه مصرف کود شیمیایی؛
سابقه سموم؛
سابقه علف‌کش؛
سابقه شخم یا عملیات خاک.

سابقه درختان:

سن درخت؛
منبع نهال؛
رقم؛
عملیات هرس؛
کوددهی؛
سم‌پاشی؛
مدیریت آفات.

9- تعیین تاریخ شروع دوره گذار

تاریخ شروع دوره زمانی پذیرفته می‌شود که:

مدیریت ارگانیک آغاز شده باشد؛
مصرف مواد ممنوعه متوقف شده باشد؛
باغ تحت کنترل PSA باشد؛
سوابق عملیات ثبت شود؛
آخرین مصرف مواد ممنوعه مشخص باشد.

10- ارزیابی خاک باغ

بازرس باید وضعیت خاک را بررسی کند.

موارد بررسی:

سابقه کود شیمیایی؛
ماده آلی خاک؛
pH؛
شوری؛
فلزات سنگین در شرایط ریسک؛
بقایای سموم پایدار در شرایط ریسک بالا.

11- مدیریت تغذیه باغ در دوره گذار

متقاضی باید برنامه تغذیه ارائه نماید.

اولویت با:

افزایش ماده آلی خاک؛
کمپوست مجاز؛
کود سبز؛
کود حیوانی مجاز؛
کودهای معدنی مجاز طبق استاندارد.

استفاده از کودهای مصنوعی نیتروژن‌دار ممنوع است.

12- مدیریت آفات و بیماری‌ها

کنترل آفات باید بر پایه پیشگیری باشد.

ترتیب اولویت:

مرحله اول

انتخاب رقم مقاوم؛
مدیریت تاج درخت؛
هرس مناسب؛
بهداشت باغ؛
حذف بقایای آلوده.

مرحله دوم

کنترل بیولوژیک؛
حفظ دشمنان طبیعی؛
تله‌ها؛
فرمون‌ها.

مرحله سوم

استفاده از مواد مجاز فقط در صورت عدم کفایت روش‌های فوق.

13- کنترل علف‌های هرز

روش‌های مجاز:

پوشش گیاهی مدیریت‌شده؛
مالچ؛
وجین مکانیکی؛
چرای کنترل‌شده؛
عملیات خاکی مناسب.

مصرف علف‌کش‌های شیمیایی غیرمجاز است.

14- مدیریت آب آبیاری

بازرس باید بررسی کند:

منبع آب؛
احتمال آلودگی؛
آب برگشتی؛
رواناب باغات مجاور؛
سیستم آبیاری.

در باغ‌های پرریسک، آزمون آب باید انجام شود.

15- نوار مرزی باغ

در باغ‌های مجاور تولید متعارف، PSA باید ارزیابی کند:

فاصله باغ مجاور؛
نوع سموم مصرفی همسایه؛
روش سم‌پاشی؛
جهت باد؛
وجود بادشکن؛
رواناب.

نوار مرزی می‌تواند شامل:

ردیف درختی؛
پوشش گیاهی؛
جاده؛
فضای خالی؛
مانع فیزیکی.

باشد.

16- تولید موازی در باغ

در صورت وجود:

بخشی ارگانیک؛
بخشی در حال گذار؛
بخشی غیرارگانیک؛

الزامات زیر الزامی است:

نقشه تفکیکی؛
کدگذاری قطعات؛
برداشت جداگانه؛
انبار جدا؛
حمل جدا؛
ثبت مقدار تولید.

17- تجهیزات مشترک

ماشین‌آلات:

سم‌پاش؛
کودپاش؛
ماشین برداشت؛
جعبه حمل؛

باید قبل از استفاده در بخش ارگانیک:

پاک‌سازی؛
ثبت عملیات؛
کنترل باقی‌مانده مواد قبلی

شوند.

18- نمونه‌برداری و آزمون

نمونه‌برداری باغ در شرایط زیر انجام می‌شود:

سابقه سموم پایدار؛
باغ جدیداً تبدیل شده؛
همجواری پرریسک؛
درخواست کاهش دوره؛
شکایت؛
عدم انطباق.

آزمون‌ها حسب ریسک:

بقایای آفت‌کش‌ها؛
فلزات سنگین؛
نیترات؛
سایر آلاینده‌های مرتبط.

19- کاهش دوره گذار باغ

کاهش دوره فقط با شواهد قوی امکان‌پذیر است.

مدارک:

سابقه باغ حداقل سه سال؛
عدم مصرف مواد ممنوعه؛
سوابق خرید نهاده؛
گزارش‌های محلی؛
ارزیابی ریسک؛
آزمون‌های تأییدی.

نتیجه آزمون به تنهایی کافی نیست.

20- معیار تکمیل دوره گذار باغ

باغ زمانی واجد شرایط ارگانیک است که:

✓ سه سال مدیریت ارگانیک احراز شده باشد؛
✓ آخرین مصرف مواد ممنوعه مشخص باشد؛
✓ برنامه تغذیه اجرا شده باشد؛
✓ مدیریت آفات مطابق استاندارد باشد؛
✓ آب و خاک کنترل شده باشد؛
✓ نوار مرزی تعیین شده باشد؛
✓ تولید موازی کنترل شده باشد؛
✓ ردیابی برقرار باشد؛
✓ عدم انطباق عمده وجود نداشته باشد؛
✓ تصمیم کمیته صدور مثبت باشد.

21- فرم‌های اختصاصی پیشنهادی

کد	عنوان
PSA-F-ORG-PER-01	شناسنامه باغ
PSA-F-ORG-PER-02	سابقه سه ساله باغ
PSA-F-ORG-PER-03	نقشه قطعات باغ
PSA-F-ORG-PER-04	ثبت نهاده‌ها
PSA-F-ORG-PER-05	ارزیابی خاک و آب
PSA-F-ORG-PER-06	برنامه مدیریت آفات
PSA-F-ORG-PER-07	کنترل نوار مرزی
PSA-F-ORG-PER-08	کنترل تولید موازی
PSA-F-ORG-PER-09	گزارش بازرسی باغ
PSA-F-ORG-PER-10	ماتریس وضعیت درختان

نتیجه

این پیوست، بخش تخصصی محصولات باغی را از روش عمومی جدا می‌کند و برای PSA قابل اتصال به سیستم ISO/IEC 17065 است. تفاوت اصلی با محصولات زراعی این است که در باغ عامل اصلی تصمیم‌گیری، سابقه مدیریت درخت و خاک و زمان اولین برداشت پس از مدیریت ارگانیک است، نه صرفاً تاریخ کاشت یک محصول.