💊 Audit Guide

ISO 9001:2015 – Pharmaceutical Manufacturing

CB‑Style | Accreditation‑Defensible | Witness‑Ready

1️⃣ فلسفه ممیزی ISO 9001 در صنعت دارو

اصل بنیادین (برای ممیز):

در صنعت دارو:

ISO 9001 = کنترل سیستم مدیریتی کیفیت

نه تضمین ایمنی، اثربخشی یا انطباق دارویی

🚨 خط قرمز Witness Audit

ممیز ISO 9001:

  • ❌ درباره ایمنی دارو نظر نمی‌دهد
  • ❌ GMP Audit انجام نمی‌دهد
  • ✅ فقط بررسی می‌کند آیا سیستم کیفیت قادر به کنترل پایدار فرآیندها هست یا نه

📌 جمله مرجع CB:

«ممیزی حاضر بر اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت تمرکز دارد، نه انطباق دارویی محصول.»

2️⃣ تفکیک شفاف ISO 9001 از GMP (نقطه حساس اکردیتیشن)

موضوع ISO 9001 GMP
اعتبارسنجی فرآیند کنترل سیستمی Validation فنی
Clean Room مدیریت منابع کلاس‌بندی دارویی
Batch Record کنترل مستندات الزامات قانونی
Release محصول فرآیند تصمیم‌گیری QP Authority

✅ ممیز 9001 فقط می‌پرسد:

«آیا فرآیند کنترل شده است؟»

نه اینکه «درست است یا نه»

3️⃣ دامنه نمونه (Scope) برای Caseهای آموزشی

طراحی (در صورت وجود)، تولید، بسته‌بندی، انبارش و توزیع محصولات دارویی جامد / مایع

📌 نکته Witness:

اگر Design در Scope است → Clause 8.3 فعال می‌شود

اگر نیست → صراحتاً Excluded و مستند

4️⃣ نقشه فرآیندی مرجع ممیزی (Audit Walk – Pharma)

ممیز باید این مسیر را دنبال کند:

  1. تأمین‌کنندگان مواد مؤثره (API) و جانبی
  2. دریافت و قرنطینه مواد
  3. انبار مواد اولیه
  4. توزین (Weighing)
  5. اختلاط / Granulation
  6. Tableting / Filling
  7. Coating (در صورت وجود)
  8. بسته‌بندی اولیه
  9. بسته‌بندی ثانویه
  10. انبار محصول نهایی
  11. Release & Distribution
  12. Complaints / Recalls

✅ هر ایستگاه = شواهد ISO 9001

5️⃣ تمرکز بندبه‌بند ISO 9001 (Pharma‑Focused)

🔹 Clause 4 – Context of the Organization

ممیز بررسی می‌کند:

  • آیا الزامات قانونی دارویی به‌عنوان Issue خارجی شناسایی شده‌اند؟
  • آیا ریسک‌های کیفیت (Batch failure، تأخیر Release) تحلیل شده‌اند؟

📌 NCR رایج:

Context شناسایی شده ولی در برنامه‌ریزی عملیاتی لحاظ نشده است.

🔹 Clause 5 – Leadership

تمرکز:

  • نقش مدیریت در تصمیمات کیفیت
  • استقلال تصمیم‌گیری کیفیت (در سطح سیستمی، نه GMP)

🚨 Major محتمل:

تمرکز کامل تصمیمات کیفیت در سطح اجرایی بدون نظارت مدیریتی

🔹 Clause 6 – Planning

اهداف کیفیت باید:

  • قابل اندازه‌گیری باشند
  • مرتبط با فرآیند دارویی باشند (نه شعار)

✅ مثال هدف مناسب:

  • کاهش Deviationهای فرآیندی
  • کاهش OOS مرتبط با فرآیند

❌ «افزایش کیفیت دارو» → NCR

🔹 Clause 7 – Support

تمرکز ممیز:

  • شایستگی اپراتورهای کلیدی (توزین، اختلاط، Filling)
  • کنترل دانش سازمانی
  • کالیبراسیون تجهیزات مؤثر بر کیفیت:
    • ترازوها
    • دماسنج‌ها
    • تجهیزات اندازه‌گیری حجم

📌 نکته CB:

کالیبراسیون فقط وقتی NCR است که اثر بالقوه بر کیفیت داشته باشد

🔹 Clause 8 – Operation (هسته ممیزی دارویی)

نقاط طلایی ممیزی:

  • کنترل تغییرات (Change Control)
  • مدیریت Batch Records
  • کنترل تأمین‌کنندگان API
  • برون‌سپاری آزمون‌ها (در صورت وجود)

🚨 Major بسیار رایج:

تغییر در مواد، فرآیند یا تأمین‌کننده بدون ارزیابی اثر بر کیفیت

🔹 Clause 9 – Performance Evaluation

ممیز بررسی می‌کند:

  • تحلیل Deviations
  • تحلیل شکایات
  • روند OOS / OOT

❌ صرف ثبت داده بدون تحلیل → Major

🔹 Clause 10 – Improvement

تمرکز:

  • اثربخشی CAPA
  • جلوگیری از تکرار Deviations

🚨 RCA صوری یا تکراری → Major قابل دفاع

6️⃣ منطق Major / Minor در کارخانجات دارویی

وضعیت طبقه
Change Control ناکارآمد Major
تکرار Deviation مشابه Major
نقص جزئی مستندات Minor
آموزش ناقص بدون اثر Minor

📌 اصل CB:

Major = شکست سیستم، نه الزاماً خطر دارویی

7️⃣ الگوی نگارش NCR (Pharma – CB Style)

ساختار استاندارد:

  1. Clause
  2. Objective Evidence
  3. Requirement
  4. Gap
  5. Quality Risk

نمونه NCR قابل دفاع:

شواهد نشان می‌دهد تغییر در فرآیند اختلاط بدون ارزیابی اثر بر کیفیت و بدون بازنگری ریسک انجام شده است که می‌تواند منجر به کاهش اثربخشی کنترل فرآیند گردد.

✅ 9001

✅ بدون ورود به GMP

✅ Witness‑Safe

8️⃣ Closing Meeting – زبان حرفه‌ای

📌 جمله مرجع:

«عدم انطباق‌های شناسایی‌شده بیانگر ضعف در اثربخشی کنترل‌های سیستمی فرآیندهای تولید دارویی است.»

❌ ممنوع:

  • توصیه فنی
  • قضاوت دارویی
  • مقایسه با GMP

9️⃣ ریسک‌های Witness Audit در صنایع دارویی

ریسک کنترل
خلط 9001 و GMP آموزش ممیز
NCR قانونی تفکیک Scope
نظر شخصی شواهد عینی
توصیه فنی Language Control

✅ جمع‌بندی برای پایش سلامت آسیا

این راهنما:

  • ✅ مناسب آموزش ممیزان حرفه‌ای
  • ✅ کاملاً CB‑Style
  • ✅ قابل دفاع در NACI / IAS
  • ✅ قابل استفاده در Mock & Witness Audit

💊 Case Study حرفه‌ای

Mock & Witness Audit Training

ISO 9001:2015 – Pharmaceutical Manufacturing Plant

1️⃣ معرفی سازمان (Audit Scenario)

نام فرضی: شرکت داروسازی پارس‌درمان

محل: ایران

نوع مالکیت: خصوصی

تعداد کارکنان: 420 نفر

تعداد خطوط تولید: 4 خط

محصولات:

  • قرص و کپسول جامد
  • شربت خوراکی
  • سوسپانسیون

دامنه سیستم مدیریت کیفیت:

تولید، بسته‌بندی، انبارش و توزیع محصولات دارویی

(Design Development: ❌ Excluded – مستند شده)

استاندارد:

  • ISO 9001:2015
  • GMP و الزامات سازمان غذا و دارو: خارج از Scope ممیزی

📌 نکته Witness:

تفکیک Scope در Opening Meeting به‌صورت شفاف اعلام می‌شود.

2️⃣ Context & Risk Profile (Clause 4)

Issues داخلی:

  • وابستگی کیفیت به توزین دقیق مواد مؤثره
  • تعدد Deviations در خط شربت
  • تأخیر در Release برخی Batchها

Issues خارجی:

  • تغییرات مقررات دارویی
  • محدودیت تأمین API
  • نوسانات ارزی (اثر بر تأمین‌کنندگان)

ریسک‌های کیفیت شناسایی‌شده:

  • Batch Failure
  • OOS مرتبط با فرآیند
  • افزایش شکایات بازار

📌 تمرین آموزشی:

آیا این ریسک‌ها وارد برنامه‌ریزی عملیاتی و اهداف کیفیت شده‌اند؟

3️⃣ نقشه فرآیندی مرجع ممیزی (Audit Walk)

ممیزان باید به ترتیب زیر حرکت کنند:

  1. تأمین‌کنندگان API و مواد جانبی
  2. دریافت، قرنطینه و انبار مواد اولیه
  3. توزین (Weighing Room)
  4. اختلاط / Granulation
  5. Tableting / Filling
  6. Coating (در صورت وجود)
  7. بسته‌بندی اولیه
  8. بسته‌بندی ثانویه
  9. انبار محصول نهایی
  10. Release & Distribution
  11. Complaints / Market Feedback

✅ هر ایستگاه = استخراج شواهد ISO 9001

4️⃣ داده‌های در اختیار تیم ممیزی (Evidence Pack)

برای Mock Audit به ممیزان داده می‌شود:

  • سوابق Change Control (6 ماه اخیر)
  • 8 Batch Record منتخب
  • گزارش Deviations
  • لیست شکایات مشتریان (2 فصل)
  • سوابق آموزش اپراتورها
  • برنامه و سوابق کالیبراسیون تجهیزات
  • گزارش بازنگری مدیریت

5️⃣ عدم انطباق‌های طراحی‌شده (Training NCRs)

🔴 NCR‑1 | Clause 8.5.6 – Control of Changes (Major)

شواهد عینی:

  • تغییر در منبع API یکی از محصولات جامد
  • عدم ثبت ارزیابی اثر تغییر بر کیفیت
  • افزایش Deviation در Batchهای بعدی

ریسک کیفیت:

  • کاهش اثربخشی کنترل فرآیند تولید

✅ Major کاملاً قابل دفاع در Witness

🔴 NCR‑2 | Clause 9.1 – Performance Evaluation (Major)

شواهد:

  • 19 شکایت مرتبط با یکنواختی دوز
  • ثبت شکایات انجام شده، اما تحلیل روند و RCA وجود ندارد

تحلیل CB:

  • Failure در پایش اثربخشی سیستم

🟡 NCR‑3 | Clause 7.2 – Competence (Minor)

شواهد:

  • اپراتور جدید Filling Line
  • آموزش ثبت شده، ولی ارزیابی اثربخشی انجام نشده

ریسک محدود – بدون شواهد اثر بر کیفیت

🟡 NCR‑4 | Clause 7.1.5 – Monitoring & Measuring Resources (Minor)

شواهد:

  • تأخیر 1.5 ماهه در کالیبراسیون یک ترازوی توزین
  • هیچ شواهدی از اثر بر Batchها مشاهده نشده

6️⃣ تمرین Classification (برای ممیزان)

NCR Major / Minor منطق CB
NCR‑1 Major Change Control ناکارآمد
NCR‑2 Major عدم تحلیل سیستماتیک
NCR‑3 Minor ریسک محدود
NCR‑4 Minor بدون اثر اثبات‌شده

📌 اصل آموزشی:

Major = شکست سیستم، نه الزاماً خطر دارویی

7️⃣ تمرین Closing Meeting (Role Play)

انتظار از ممیز:

  • بدون توصیه فنی
  • بدون مقایسه با GMP
  • تمرکز بر ریسک کیفیت سیستمی

📌 جمله مرجع:

«عدم انطباق‌های شناسایی‌شده نشان‌دهنده ضعف در اثربخشی کنترل تغییرات و پایش عملکرد سیستم مدیریت کیفیت است.»

8️⃣ تمرین Witness Audit (برای ممیز ارشد)

سؤالات محتمل Witness:

  • چرا NCR‑1 Major است؟
  • چرا این NCR مربوط به GMP نیست؟
  • شواهد شکست سیستم چیست؟

✅ پاسخ مرجع:

تغییر کنترل‌نشده در مواد مؤثره بدون ارزیابی اثر بر کیفیت، نشان‌دهنده عدم اثربخشی کنترل‌های عملیاتی سیستم مدیریت کیفیت مطابق ISO 9001 است.

9️⃣ خروجی آموزشی مورد انتظار

پس از این Case Study، ممیز باید بتواند:

✅ Scope را کنترل کند

✅ ISO 9001 را از GMP تفکیک کند

✅ NCR قابل دفاع بنویسد

✅ Major / Minor را صحیح طبقه‌بندی کند

✅ در Witness Audit پاسخ حرفه‌ای بدهد