مقررات USDA نیز نمونه‌برداری ارگانیک را محدود به محصول نهایی نمی‌داند و نمونه‌هایی مانند خاک، آب، پسماند، بذر، بافت گیاهی، محصول گیاهی، محصول دامی و محصول فرآوری‌شده را پیش‌بینی کرده است. (ecfr.gov)

شرکت پایش سلامت آسیا

روش اجرایی اختصاصی برنامه‌ریزی، نمونه‌برداری و آزمون محصولات ارگانیک و در حال گذار به ارگانیک

کد پیشنهادی: QMS-PRO-ORG-SMP-001
ویرایش: 01
تاریخ اجرا: ……………
مرتبط با:

QMS-PRO-CERT-001 ـ روش اجرایی عمومی گواهی محصول؛
QMS-PRO-ORG-CON-001 ـ روش اجرایی احراز دوره گذار؛
PSA-ANN-ORG-001 ـ پیوست اختصاصی طرح ارگانیک؛
دستورالعمل‌های نمونه‌برداری اختصاصی هر محصول؛
روش اجرایی کنترل فعالیت‌های برون‌سپاری‌شده؛
روش اجرایی عدم انطباق، تعلیق و ابطال گواهی.

۱. هدف

هدف این روش اجرایی، تعیین الزامات اختصاصی شرکت پایش سلامت آسیا برای:

تعیین موارد نیازمند نمونه‌برداری؛
انتخاب واحد، محل، محصول و ماتریس نمونه؛
تدوین برنامه نمونه‌برداری مبتنی بر ریسک؛
انجام نمونه‌برداری رسمی و بی‌طرفانه؛
حفظ هویت، تمامیت و زنجیره تحویل نمونه؛
انتخاب آزمایشگاه و دامنه آزمون؛
تفسیر نتایج آزمون؛
رسیدگی به نتایج مشکوک یا نامنطبق؛
و استفاده صحیح از نتایج در بازنگری و تصمیم گواهی

برای محصولات ارگانیک و در حال گذار به ارگانیک است.

۲. دامنه کاربرد

این روش برای همه فعالیت‌های تحت طرح ارگانیک PSA کاربرد دارد، از جمله:

محصولات زراعی؛
محصولات باغی و دائمی؛
دام و محصولات دامی؛
طیور و تخم‌مرغ؛
زنبورداری و فرآورده‌های زنبور؛
آبزی‌پروری و جلبک؛
برداشت از طبیعت؛
مواد غذایی فرآوری‌شده؛
نهاده‌ها، مواد اولیه و خوراک؛
انبار، حمل، بسته‌بندی و بازار؛
متقاضیان اولیه؛
دارندگان گواهینامه؛
پرونده‌های کاهش دوره گذار؛
بازرسی‌های مراقبتی، سرزده و رسیدگی به شکایت.

۳. مراجع

۳-۱ مراجع ملی

استاندارد ملی ایران INSO 11000؛
طرح ارزیابی انطباق محصولات ارگانیک و در حال گذار به ارگانیک سازمان ملی استاندارد ایران؛
استانداردهای ملی نمونه‌برداری مربوط به هر محصول؛
استاندارد ملی ایران 11101 ـ باقی‌مانده داروهای دامی؛
استاندارد ملی ایران 12968 ـ فلزات سنگین؛
استاندارد ملی ایران 16596 ـ نیترات؛
استاندارد ملی ایران 5925 ـ مایکوتوکسین‌ها؛
استانداردهای 12581، 12582، 12583، 13116، 13117، 13118، 13119، 13120 و 6349-4 حسب نوع محصول؛
ضوابط مراجع ذی‌صلاح کشور.

۳-۲ مراجع بین‌المللی

ISO/IEC 17065؛
ISO/IEC 17020؛
ISO/IEC 17025؛
Codex CXG 50-2004 ـ راهنمای عمومی نمونه‌برداری؛
Codex CXS 234-1999 ـ روش‌های توصیه‌شده آزمون و نمونه‌برداری؛
Codex CXG 32 ـ مواد غذایی تولیدشده به روش ارگانیک؛
Regulation (EU) 2018/848 و مقررات کنترلی مرتبط؛
USDA NOP، به‌ویژه 7 CFR 205.670.

راهنمای عمومی نمونه‌برداری Codex تأکید می‌کند که برنامه نمونه‌برداری باید همراه با روش آزمون، وسیله‌ای معتبر برای ارزیابی انطباق مواد غذایی با الزامات ترکیب، آلاینده‌ها یا باقی‌مانده آفت‌کش‌ها باشد. (FAOHome)

۴. اصطلاحات

۴-۱ نمونه رسمی

نمونه‌ای که توسط نمونه‌بردار مجاز، مطابق برنامه مصوب، با ثبت کامل مشخصات، پلمب و زنجیره تحویل برداشت می‌شود و نتیجه آن می‌تواند در تصمیم گواهی استفاده شود.

۴-۲ نمونه اولیه

مقداری از محصول یا ماتریس که در یک نقطه و زمان مشخص برداشت می‌شود.

۴-۳ نمونه مرکب

نمونه‌ای که از ترکیب همگن چند نمونه اولیه متعلق به یک بهر، قطعه، مخزن یا جمعیت مشخص تشکیل می‌شود.

۴-۴ نمونه آزمایشگاهی

بخشی از نمونه کل که پس از آماده‌سازی و تقسیم، به آزمایشگاه ارسال می‌شود.

۴-۵ نمونه شاهد

بخش پلمب‌شده و هم‌ارز نمونه آزمایشگاهی که برای رسیدگی به اعتراض، آزمون مجدد یا بررسی اختلاف نگهداری می‌شود.

۴-۶ بهر یا Lot

مقدار معین محصول با منشأ، زمان تولید، وضعیت گواهی و شرایط نسبتاً یکنواخت که با شناسه واحد قابل ردیابی است.

۴-۷ ماتریس نمونه

محیط یا ماده‌ای که از آن نمونه گرفته می‌شود؛ مانند محصول، خاک، آب، برگ، خوراک، شیر، تخم‌مرغ، گوشت، عسل، موم، رسوب یا ماده اولیه.

۴-۸ ماده ممنوعه

هر ماده، نهاده، دارو، آفت‌کش، کود، افزودنی یا روش غیرمجاز بر اساس استاندارد ارگانیک و طرح کاربردی.

۴-۹ زنجیره تحویل

سوابق مستمری که برداشت، پلمب، حمل، تحویل، دریافت، نگهداری و انتقال نمونه را از محل تا آزمایشگاه مستند می‌کند.

۵. اصول حاکم

۵-۱ مکمل بودن نمونه‌برداری

آزمون جایگزین بازرسی، بررسی سوابق، ردیابی و ارزیابی فرآیند نیست. نتیجه «عدم شناسایی» ماده ممنوعه، به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که طی کل دوره تولید یا گذار از آن ماده استفاده نشده است.

۵-۲ مبتنی بر ریسک بودن

انتخاب متقاضی، محل، ماتریس، زمان و دامنه آزمون باید بر اساس ارزیابی ریسک انجام شود، مگر آنکه طرح یا مرجع قانونی نمونه‌برداری اجباری یا تصادفی را مقرر کرده باشد.

۵-۳ نماینده بودن

نمونه باید تا حد ممکن نماینده بهر، قطعه، گله، مخزن، محموله یا فرآیند مورد بررسی باشد.

۵-۴ قابلیت دفاع

روش انتخاب، برداشت، پلمب، حمل و آزمون باید به‌گونه‌ای باشد که نتیجه در بازنگری، تصمیم گواهی، اعتراض یا رسیدگی حقوقی قابل دفاع باشد.

۵-۵ جلوگیری از آلودگی

ابزار، ظروف، دستکش، محیط کار و نحوه حمل نباید سبب آلودگی متقاطع یا تغییر ترکیب نمونه شوند.

۵-۶ استقلال

نمونه‌بردار نباید در تولید یا عرضه محصول ذی‌نفع باشد. متقاضی می‌تواند در محل حضور داشته باشد، اما نباید نمونه یا نقاط نمونه‌برداری را به‌تنهایی انتخاب کند.

۶. مسئولیت‌ها

نقش	مسئولیت
مدیر طرح ارگانیک	تصویب برنامه سالانه نمونه‌برداری
مدیر فنی	تعیین پرونده، ماتریس، آزمون و آزمایشگاه
بازرس	گزارش عوامل ریسک و پیشنهاد نمونه‌برداری
نمونه‌بردار مجاز	برداشت، پلمب، ثبت و تحویل نمونه
مسئول آزمایشگاه	پذیرش نمونه و اجرای آزمون در دامنه صلاحیت
بازبین فنی	تفسیر نتیجه همراه با سایر شواهد
مرجع تصمیم‌گیری	اتخاذ تصمیم گواهی
مسئول کیفیت	پایش اجرای روش و ارزیابی پیمانکاران
متقاضی	فراهم‌کردن دسترسی و اعلام اطلاعات صحیح

۷. انواع برنامه نمونه‌برداری

نمونه‌برداری ارگانیک باید در یکی از طبقات زیر ثبت شود:

الف) نمونه‌برداری برنامه‌ای

بر اساس برنامه سالانه و برای پوشش حداقل سهم مقرر متقاضیان.

ب) نمونه‌برداری مبتنی بر ریسک

برای واحدهایی که دارای احتمال بیشتر استفاده از مواد ممنوعه، آلودگی یا تقلب هستند.

پ) نمونه‌برداری هدفمند

برای بررسی یک ماده، رخداد یا ادعای مشخص.

ت) نمونه‌برداری تصادفی

برای حفظ خاصیت بازدارندگی و بررسی واحدهایی که الزاماً پرریسک شناخته نشده‌اند.

ث) نمونه‌برداری مراقبتی

پس از صدور گواهی، در محل تولید، انبار، مرکز جمع‌آوری یا بازار.

ج) نمونه‌برداری پیگیری

پس از نتیجه مشکوک، عدم انطباق، اقدام اصلاحی یا رفع تعلیق.

چ) نمونه‌برداری اعتراض یا اختلاف

با نمونه شاهد یا نمونه‌برداری مجدد مطابق تصمیم PSA.

۸. حداقل پوشش برنامه آزمون

۸-۱ حداقل ملی

PSA باید مطابق طرح ملی، محصولات حداقل ۱۰ درصد از کل متقاضیان صدور گواهینامه و نشان ارگانیک در دست بررسی را برای اطمینان از اجرای صحیح فرآیند تولید ارگانیک آزمون کند.

۸-۲ مبنای محاسبه

مدیر طرح باید در ابتدای هر دوره، موارد زیر را مشخص کند:

تعداد کل پرونده‌های در دست بررسی؛
تعداد حداقل پرونده‌های لازم برای آزمون؛
تعداد پرونده‌های پرریسک؛
تعداد پرونده‌های انتخاب‌شده تصادفی؛
توزیع نمونه‌ها میان گروه‌های محصول؛
میزان تحقق برنامه در طول سال.

۸-۳ گرد کردن

در صورت اعشاری شدن عدد ۱۰ درصد، عدد باید به عدد صحیح بالاتر گرد شود.

مثال:

تعداد متقاضی	حداقل پرونده آزمون
۱ تا ۱۰	۱
۱۱ تا ۲۰	۲
۲۱ تا ۳۰	۳
۳۱ تا ۴۰	۴

۸-۴ الزام جداگانه

نمونه‌برداری‌های الزامی ناشی از:

شواهد عدم انطباق؛
درخواست کاهش دوره گذار؛
شکایت؛
نتیجه مشکوک؛
دستور مرجع ذی‌صلاح

نباید جایگزین کامل برنامه تصادفی شود؛ مگر اینکه برنامه سالانه صراحتاً نحوه توزیع ریسک و تصادف را مستند کرده باشد.

۹. عوامل انتخاب متقاضی برای نمونه‌برداری

عوامل زیر باید در ارزیابی ریسک لحاظ شوند:

سابقه استفاده از نهاده‌های شیمیایی؛
سابقه نامعلوم زمین یا گله؛
درخواست کاهش دوره گذار؛
تولید موازی؛
خرید مواد اولیه از منابع متعدد؛
استفاده از تجهیزات یا انبار مشترک؛
مجاورت با تولید غیرارگانیک؛
احتمال رانش سم یا رواناب؛
استفاده از آب مشترک؛
سابقه عدم انطباق؛
شکایت یا گزارش تخلف؛
تولید بیش از ظرفیت قابل توجیه؛
محصول با ارزش اقتصادی بالا؛
تغییر ناگهانی تأمین‌کننده؛
درمان دام یا آبزی؛
کوچ زنبورستان؛
برداشت از منطقه طبیعی پرریسک؛
احتمال استفاده از GMO؛
نتایج قبلی نزدیک حد تصمیم.

۱۰. تعیین زمان نمونه‌برداری

زمان باید با هدف آزمون و احتمال شناسایی ماده مرتبط باشد.

محصولات گیاهی

در دوره رشد؛
نزدیک برداشت؛
هنگام برداشت؛
در انبار یا بازار.

محصولات دامی

در طول تولید؛
پس از درمان؛
در زمان جمع‌آوری شیر یا تخم‌مرغ؛
هنگام کشتار یا عرضه.

زنبورداری

پس از جریان شهد؛
هنگام برداشت؛
پس از درمان مشکوک؛
از موم یا عسل مرتبط با محل پرریسک.

آبزی‌پروری

حین دوره پرورش؛
پس از درمان؛
پیش از برداشت؛
از آب، رسوب، خوراک یا محصول.

مواد فرآوری‌شده

پس از تولید بهر؛
پیش از صدور یا عرضه؛
از ماده اولیه، خط تولید یا محصول نهایی.

۱۱. انتخاب ماتریس نمونه

۱۱-۱ محصولات زراعی و باغی

محصول؛
برگ یا بافت گیاهی؛
خاک؛
آب آبیاری؛
بذر؛
کود یا نهاده؛
محصول انبارشده.

۱۱-۲ دام و طیور

شیر؛
گوشت؛
تخم‌مرغ؛
خوراک؛
آب؛
مواد دارویی یا مکمل؛
نمونه زیستی در صورت وجود روش قانونی و معتبر.

۱۱-۳ زنبورداری

عسل؛
موم؛
گرده؛
خوراک تکمیلی؛
آب؛
سایر فرآورده‌ها.

۱۱-۴ آبزی‌پروری و جلبک

بافت آبزی؛
خوراک؛
آب ورودی و خروجی؛
رسوب؛
جلبک؛
ماده اولیه یا محصول آماده.

۱۱-۵ فرآورده‌های غذایی

ماده اولیه؛
محصول میانی؛
محصول نهایی؛
نمونه سطح یا خط تولید در صورت هدف مرتبط؛
مواد افزودنی و کمک‌فرآیندها.

انتخاب ماتریس باید متناسب با ماده مورد ظن، زمان احتمالی مصرف، پایداری ماده و هدف آزمون باشد. USDA نیز نمونه‌های خاک، آب، پسماند، بذر، بافت گیاهی و محصولات گیاهی، دامی و فرآوری‌شده را در برنامه آزمون ارگانیک پیش‌بینی کرده است. (ecfr.gov)

۱۲. تدوین برنامه اختصاصی نمونه‌برداری

پیش از برداشت نمونه، فرم برنامه باید حداقل شامل موارد زیر باشد:

نام متقاضی؛
کد پرونده؛
نوع نمونه‌برداری؛
هدف؛
محصول و وضعیت آن؛
شناسه قطعه، گله، مخزن، کندو یا بهر؛
ماتریس نمونه؛
محل و زمان؛
تعداد نمونه‌های اولیه؛
نحوه تشکیل نمونه مرکب؛
وزن یا حجم لازم؛
تعداد بخش‌های نمونه؛
ظروف و شرایط نگهداری؛
آزمون‌های مورد درخواست؛
آزمایشگاه مقصد؛
حدود گزارش‌دهی موردنیاز؛
نام نمونه‌بردار؛
الزامات ایمنی و زیستی؛
استاندارد نمونه‌برداری محصول؛
شرایط نمونه شاهد.

۱۳. دستورالعمل کالایی

این روش، روش بالادستی طرح ارگانیک است. نحوه فیزیکی برداشت نمونه باید مطابق دستورالعمل اختصاصی همان کالا در سایت یا سیستم PSA انجام شود.

برای مثال:

نمونه‌برداری غلات طبق دستورالعمل غلات؛
شیر طبق دستورالعمل شیر؛
گوشت طبق دستورالعمل گوشت؛
عسل طبق دستورالعمل عسل؛
میوه و سبزی طبق دستورالعمل همان گروه.

اما موارد زیر همیشه تابع این روش اختصاصی ارگانیک هستند:

علت انتخاب متقاضی؛
انتخاب مبتنی بر ریسک؛
انتخاب ماتریس؛
نمونه شاهد؛
پلمب و زنجیره تحویل؛
انتخاب آزمایشگاه؛
تفسیر نتیجه ارگانیک؛
اثر نتیجه بر گواهی.

بنابراین نباید دستورالعمل‌های فعلی کالاها حذف شوند؛ بلکه این سند باید به‌عنوان لایه طرح گواهی ارگانیک بالای آنها قرار گیرد.

۱۴. آماده‌سازی تجهیزات

نمونه‌بردار باید پیش از عزیمت کنترل کند:

ظروف مناسب و تمیز؛
پلمب‌های شماره‌دار؛
برچسب‌های ضدآب؛
دستکش مناسب؛
ابزار برداشت؛
مواد پاک‌سازی ابزار؛
جعبه سرد یا تجهیزات کنترل دما؛
فرم‌ها؛
زنجیره تحویل؛
دوربین یا سامانه ثبت، در صورت مجاز بودن؛
وسایل حفاظت فردی؛
تجهیزات امنیت زیستی برای واحدهای دامی و آبزی.

ابزار نباید قبلاً با آفت‌کش، دارو، ضدعفونی‌کننده یا نمونه دیگری آلوده شده باشد.

۱۵. اجرای نمونه‌برداری

۱۵-۱ احراز هویت

قبل از برداشت، نمونه‌بردار باید موارد زیر را با سوابق تطبیق دهد:

نام متقاضی؛
محل؛
محصول؛
وضعیت ارگانیک یا گذار؛
شناسه بهر؛
تاریخ تولید یا برداشت؛
مقدار کل بهر؛
انبار یا مخزن؛
برچسب و کد ردیابی.

۱۵-۲ انتخاب نقاط

نقاط نمونه‌برداری باید توسط نمونه‌بردار و مطابق برنامه انتخاب شوند. انتخاب صرفاً توسط متقاضی مجاز نیست.

۱۵-۳ نمونه‌های اولیه

تعداد و توزیع نمونه‌های اولیه باید مطابق استاندارد کالایی، اندازه بهر، ناهمگنی و ریسک تعیین شود.

۱۵-۴ نمونه مرکب

در صورت مجاز بودن، نمونه‌های اولیه باید با روش مناسب ترکیب و همگن شوند. نمونه‌هایی که متعلق به بهرها، قطعات، وضعیت‌ها یا زمان‌های متفاوت‌اند نباید بدون توجیه ترکیب شوند.

۱۵-۵ جلوگیری از آلودگی متقاطع

میان هر دو نمونه باید:

ابزار تعویض یا پاک‌سازی شود؛
دستکش تعویض شود؛
ظروف بلافاصله بسته شوند؛
نمونه‌های پرریسک جدا نگهداری شوند.

۱۶. تقسیم نمونه

در صورت کفایت مقدار و امکان فنی، نمونه رسمی به سه بخش تقسیم شود:

نمونه آزمایشگاه اصلی؛
نمونه شاهد PSA؛
نمونه شاهد متقاضی یا نمونه اعتراض.

تمام بخش‌ها باید:

از نمونه همگن واحد تهیه شوند؛
دارای کد یکسان و پسوند متفاوت باشند؛
با پلمب شماره‌دار بسته شوند؛
شرایط نگهداری مشابه داشته باشند.

برای نمونه‌های فسادپذیر یا آزمون‌هایی که نمونه شاهد پایدار نیست، محدودیت باید در فرم ثبت و به متقاضی اعلام شود.

۱۷. برچسب‌گذاری

برچسب نمونه باید حداقل شامل موارد زیر باشد:

کد یکتای نمونه؛
نام محصول یا ماتریس؛
شناسه بهر یا واحد؛
تاریخ و ساعت؛
محل برداشت؛
نام نمونه‌بردار؛
شماره پلمب؛
وضعیت نمونه؛
شرایط نگهداری؛
هشدارهای ایمنی، در صورت نیاز.

برچسب نباید اطلاعاتی داشته باشد که در آزمون کور، هویت متقاضی را بی‌جهت برای آزمایشگاه آشکار کند.

۱۸. صورت‌جلسه نمونه‌برداری

صورت‌جلسه باید شامل:

علت نمونه‌برداری؛
افراد حاضر؛
استاندارد استفاده‌شده؛
شرح بهر؛
تعداد و محل نقاط؛
روش تشکیل نمونه؛
وزن یا حجم؛
شماره ظروف و پلمب‌ها؛
شرایط محیطی؛
دمای نمونه؛
هرگونه انحراف؛
اظهارات متقاضی؛
امضای نمونه‌بردار و نماینده متقاضی

باشد.

امتناع متقاضی از امضا باید ثبت شود، ولی در صورت حضور شاهد و حفظ شواهد، لزوماً موجب بی‌اعتباری نمونه نیست.

۱۹. زنجیره تحویل و حمل

برای هر انتقال باید ثبت شود:

تحویل‌دهنده؛
تحویل‌گیرنده؛
تاریخ و ساعت؛
وضعیت پلمب؛
دمای تحویل؛
شرایط حمل؛
محل نگهداری؛
هرگونه تأخیر یا رخداد.

نمونه باید در مدت و دمای مناسب به آزمایشگاه برسد. در صورت شکستن پلمب، فساد، نشت، تأخیر مؤثر یا انحراف دمایی، آزمایشگاه باید موضوع را ثبت و پیش از آزمون با PSA هماهنگ کند.

۲۰. انتخاب آزمایشگاه

آزمایشگاه باید:

دارای تأیید صلاحیت معتبر ISO/IEC 17025 باشد؛
آزمون یا روش موردنظر در دامنه صلاحیت آن قرار داشته باشد؛
حد تشخیص و حد کمّی‌سازی مناسب داشته باشد؛
در آزمون‌های مهارت مرتبط عملکرد قابل قبول داشته باشد؛
محرمانگی و بی‌طرفی را رعایت کند؛
نمونه را با کد PSA پذیرش کند.

ISO تصریح می‌کند که ISO/IEC 17025 برای سازمان‌هایی که آزمون، نمونه‌برداری یا کالیبراسیون انجام می‌دهند و به نتایج قابل اعتماد نیاز دارند کاربرد دارد. (ISO)

۲۱. انتخاب دامنه آزمون

۲۱-۱ محصولات گیاهی فرآوری‌نشده

حسب ریسک:

باقی‌مانده آفت‌کش‌ها؛
فلزات سنگین؛
نیترات؛
مایکوتوکسین؛
GMO؛
سایر مواد ممنوعه.

۲۱-۲ محصولات دامی

باقی‌مانده داروهای دامی؛
آنتی‌بیوتیک‌ها؛
هورمون‌ها یا محرک‌های رشد؛
آلاینده‌های خوراکی؛
سایر مواد مورد ظن.

۲۱-۳ زنبورداری

آفت‌کش‌ها؛
داروهای ضدکنه؛
آنتی‌بیوتیک‌ها؛
فلزات سنگین؛
شاخص‌های اصالت حسب ریسک.

۲۱-۴ آبزیان

داروهای دامپزشکی؛
آنتی‌بیوتیک‌ها؛
فلزات سنگین؛
آلاینده‌های آلی؛
مایکوتوکسین خوراک؛
GMO در خوراک.

۲۱-۵ فرآورده‌های غذایی

علاوه بر آزمون ارگانیک، متقاضی باید نتیجه قبولی انطباق ویژگی‌های محصول را در موارد مقرر طرح ارائه کند.

۲۲. حدود گزارش‌دهی

برای آزمون آفت‌کش‌ها، روش آزمایشگاه باید توان گزارش‌دهی متناسب با معیار ۰٫۰۱ میلی‌گرم بر کیلوگرم یا حد سخت‌گیرانه‌تر مربوط به ماده و محصول را داشته باشد.

مدیر فنی باید پیش از ارسال نمونه اطمینان یابد که:

LOQ روش از حد تصمیم بالاتر نیست؛
فهرست مواد آزمون‌شده با ریسک محصول تناسب دارد؛
آزمون چندباقی‌مانده‌ای، مواد محتمل را پوشش می‌دهد؛
مواد خارج از پنل عمومی، در صورت ریسک، جداگانه درخواست شده‌اند.

۲۳. بررسی گزارش آزمون

گزارش باید حداقل شامل موارد زیر باشد:

شناسه نمونه؛
تاریخ دریافت و آزمون؛
وضعیت نمونه؛
روش آزمون؛
نتیجه؛
واحد؛
LOD و LOQ حسب مورد؛
عدم قطعیت اندازه‌گیری، در صورت مرتبط بودن؛
دامنه صلاحیت؛
هرگونه انحراف؛
امضای مجاز یا تأیید الکترونیکی.

۲۴. طبقه‌بندی نتایج

۲۴-۱ منطبق

ماده ممنوعه شناسایی نشده یا نتیجه در محدوده قابل قبول و بدون شواهد نقض فرآیند است.

۲۴-۲ مشکوک

نتیجه‌ای که:

پایین‌تر از LOQ ولی قابل مشاهده است؛
نزدیک حد تصمیم است؛
با سوابق یا محل سازگار نیست؛
ممکن است ناشی از آلودگی محیطی یا متقاطع باشد؛
نیازمند بررسی تکمیلی است.

۲۴-۳ نامنطبق

نتیجه‌ای که نشان‌دهنده:

کاربرد ماده ممنوعه؛
باقی‌مانده بیش از معیار طرح؛
استفاده از داروی نامجاز؛
آلودگی یا اختلاط مؤثر؛
یا عدم انطباق ویژگی محصول

است.

۲۴-۴ نامعتبر

نمونه یا نتیجه‌ای که به علت:

شکست زنجیره تحویل؛
پلمب مخدوش؛
نگهداری نامناسب؛
مقدار ناکافی؛
روش نامناسب؛
یا خطای آزمایشگاه

قابل استفاده در تصمیم نیست.

۲۵. رسیدگی به نتیجه مشکوک یا مثبت

PSA نباید نتیجه مثبت را بدون بررسی زمینه‌ای، خودکار به «مصرف عمدی» نسبت دهد. مدیر فنی باید بررسی کند:

ماده شناسایی‌شده چیست؟
آیا ماده در تولید ارگانیک ممنوع است؟
مقدار و عدم قطعیت چقدر است؟
آیا ماده در منطقه یا محصول رایج است؟
آیا رانش سم، آب، خاک یا تجهیزات می‌تواند منشأ باشد؟
آیا سوابق خرید یا مصرف تناقض دارد؟
آیا سایر بهرها متاثرند؟
آیا محصول در بازار عرضه شده است؟
آیا آزمون شاهد لازم است؟
آیا تعلیق موقت دامنه ضروری است؟

در مقررات بین‌المللی نیز نمونه‌برداری و آزمون ابزار کنترل ادعای ارگانیک است و نتیجه می‌تواند به حذف محصول از عرضه ارگانیک منجر شود. (ecfr.gov)

۲۶. اقدامات فوری

در صورت نتیجه مثبت معتبر یا ظن جدی، PSA می‌تواند تا پایان بررسی:

بهر را مسدود کند؛
عرضه با ادعای ارگانیک را متوقف کند؛
دامنه مرتبط را موقتاً تعلیق کند؛
ردیابی رو به عقب و جلو انجام دهد؛
مشتریان یا مراجع ذی‌صلاح را مطلع کند؛
نمونه‌برداری تکمیلی انجام دهد؛
سایر قطعات، گله‌ها یا بهرها را بررسی کند.

این اقدامات باید متناسب با ریسک و بدون پیش‌داوری درباره تصمیم نهایی انجام شوند.

۲۷. آزمون نمونه شاهد

آزمون شاهد زمانی انجام می‌شود که:

متقاضی به نتیجه اعتراض کند؛
نتیجه نزدیک حد تصمیم باشد؛
خطای احتمالی آزمایشگاه مطرح شود؛
مرجع تصمیم‌گیری آن را لازم بداند.

آزمون باید ترجیحاً در آزمایشگاه مستقل واجد صلاحیت انجام شود.

نتیجه شاهد باید همراه با:

عدم قطعیت؛
تفاوت روش‌ها؛
پایداری نمونه؛
شرایط نگهداری؛
و شواهد بازرسی

تفسیر شود. اختلاف دو آزمایشگاه نباید صرفاً با میانگین‌گیری حل شود.

۲۸. اثر نتیجه بر دوره گذار و گواهی

نتیجه نامنطبق ممکن است حسب منشأ و دامنه موجب یکی از موارد زیر شود:

حذف یک بهر؛
حذف محصول یک قطعه؛
افزایش دوره گذار؛
شروع مجدد دوره گذار؛
تعلیق یک محصول؛
کاهش دامنه گواهی؛
تعلیق کل گواهی؛
ابطال گواهی؛
الزام به فراخوان یا اصلاح برچسب.

دامنه اقدام باید با دامنه واقعی عدم انطباق متناسب باشد و در بازنگری فنی مستند شود.

۲۹. نمونه‌برداری بازار

PSA باید در برنامه مراقبتی خود حسب ریسک از محصولات دارای نشان یا گواهی خود در بازار نمونه‌برداری کند.

در نمونه‌برداری بازار باید ثبت شود:

محل خرید؛
تاریخ؛
فاکتور؛
نام تجاری؛
شماره بهر؛
تاریخ تولید و انقضا؛
شماره گواهی؛
وضعیت بسته‌بندی؛
شرایط نگهداری؛
تصاویر برچسب.

محصول خریداری‌شده باید تا زمان پلمب و ارسال تحت کنترل PSA نگهداری شود.

۳۰. عدم انطباق‌های فرآیند نمونه‌برداری

موارد زیر عدم انطباق محسوب می‌شوند:

انتخاب نمونه توسط متقاضی بدون کنترل نمونه‌بردار؛
ظرف نامناسب؛
نبود پلمب؛
کدگذاری ناقص؛
شکست زنجیره تحویل؛
ارسال به آزمایشگاه فاقد صلاحیت؛
روش آزمون با LOQ نامناسب؛
ترکیب بهرهای متفاوت؛
نبود نمونه شاهد بدون توجیه؛
تأخیر مؤثر در ارسال؛
تفسیر نتیجه بدون بررسی فنی؛
استفاده از نتیجه آزمون به‌عنوان تنها دلیل احراز دوره گذار.

۳۱. صلاحیت نمونه‌بردار

نمونه‌بردار باید در موارد زیر صلاحیت اثبات‌شده داشته باشد:

الزامات طرح ارگانیک؛
استاندارد نمونه‌برداری کالای مربوط؛
آلودگی متقاطع؛
پلمب و زنجیره تحویل؛
کار با نمونه‌های فسادپذیر؛
امنیت زیستی؛
ایمنی شغلی؛
تکمیل فرم‌ها؛
حفظ بی‌طرفی؛
رسیدگی به شرایط غیرعادی.

صلاحیت باید از طریق آموزش، مشاهده عملی، ارزیابی و تأیید رسمی ثبت شود.

۳۲. سوابق

حداقل سوابق عبارت‌اند از:

برنامه سالانه نمونه‌برداری؛
فهرست کل متقاضیان و محاسبه ۱۰ درصد؛
ارزیابی ریسک؛
برنامه اختصاصی نمونه؛
صورت‌جلسه نمونه‌برداری؛
شماره پلمب؛
زنجیره تحویل؛
گزارش دریافت آزمایشگاه؛
گزارش آزمون؛
سوابق نمونه شاهد؛
بررسی فنی نتیجه؛
تحقیق علت؛
تصمیم گواهی؛
مکاتبات متقاضی؛
اعتراض و آزمون مجدد؛
گزارش اقدام اصلاحی.

۳۳. فرم‌های پیشنهادی

کد	عنوان
PSA-F-ORG-SMP-01	برنامه سالانه نمونه‌برداری ارگانیک
PSA-F-ORG-SMP-02	محاسبه حداقل ۱۰ درصد متقاضیان
PSA-F-ORG-SMP-03	ارزیابی ریسک انتخاب نمونه
PSA-F-ORG-SMP-04	برنامه اختصاصی نمونه‌برداری
PSA-F-ORG-SMP-05	صورت‌جلسه نمونه‌برداری
PSA-F-ORG-SMP-06	برچسب و کد نمونه
PSA-F-ORG-SMP-07	فرم زنجیره تحویل
PSA-F-ORG-SMP-08	رسید تحویل نمونه شاهد
PSA-F-ORG-SMP-09	درخواست آزمون آزمایشگاه
PSA-F-ORG-SMP-10	بررسی فنی نتیجه آزمون
PSA-F-ORG-SMP-11	تحقیق نتیجه مثبت یا مشکوک
PSA-F-ORG-SMP-12	تصمیم درباره بهر یا دامنه
PSA-F-ORG-SMP-13	نمونه‌برداری بازار
PSA-F-ORG-SMP-14	ثبت آزمون مجدد یا اعتراض
PSA-F-ORG-SMP-15	گزارش تحقق برنامه سالانه

۳۴. فلوچارت

تعیین جامعه متقاضیان
↓
محاسبه حداقل ۱۰ درصد
↓
ارزیابی ریسک و انتخاب تصادفی/هدفمند
↓
تعیین ماتریس و آزمون
↓
تهیه برنامه نمونه‌برداری
↓
برداشت، تقسیم، پلمب و ثبت نمونه
↓
حفظ زنجیره تحویل
↓
آزمون در آزمایشگاه ISO/IEC 17025
↓
بررسی فنی نتیجه
↓
منطبق / مشکوک / نامنطبق / نامعتبر
↓
تحقیق، آزمون شاهد یا اقدام فوری
↓
بازنگری مستقل و تصمیم گواهی

جمع‌بندی درباره ساختار فعلی PSA

ساختار صحیح مستندات چنین است:

QMS-PRO-ORG-SMP-001
روش اجرایی اختصاصی نمونه‌برداری طرح ارگانیک

        ↓ ارجاع به

دستورالعمل عمومی نمونه‌برداری میوه و سبزی
دستورالعمل نمونه‌برداری غلات
دستورالعمل نمونه‌برداری شیر
دستورالعمل نمونه‌برداری گوشت
دستورالعمل نمونه‌برداری عسل
دستورالعمل نمونه‌برداری خوراک
دستورالعمل نمونه‌برداری آب و خاک
...

بنابراین نیازی به بازنویسی همه دستورالعمل‌های کالایی نیست؛ اما این روش اختصاصی ارگانیک حتماً لازم است تا میان انتخاب مبتنی بر ریسک، حداقل ۱۰ درصد آزمون، ماتریس‌های غیرمحصولی، پلمب، نمونه شاهد، بررسی نتیجه و تصمیم گواهی ارتباط برقرار کند.

نکته به‌روز برای مستندات PSA این است که ISO/IEC 17065:2012 همچنان نسخه جاری و تأییدشده است، اما ویرایش دوم آن در مرحله FDIS قرار دارد؛ بنابراین در کنترل تغییرات استانداردها باید انتشار نسخه جدید پایش شود. (ISO)