روش اجرایی تعیین انطباق زنجیره تأمین و فرآآیندهای تولید محصولات فرآوری شده

۱. هدف (Purpose)

تعیین پروتکل‌های کنترل برای اطمینان از اینکه در فرآیند تبدیل، بسته‌بندی و انبارداری محصولات کشاورزی به محصولات فرآوری شده (مانند روغن، آرد، کنسرو، نوشیدنی و غیره)، هیچ‌گونه آلودگی، اختلاط یا تغییر در ویژگی‌های ارگانیک رخ نمی‌دهد.

۲. دامنه کاربرد (Scope)

اعمال از مرحله دریافت مواد اولیه ارگانیک در انبار، عبور از مراحل آماده‌سازی، فرآوری، افزودن مواد، بسته‌بندی، تا مرحله انبار محصول نهایی و توزیع.

۳. مراجع (References)

• استاندارد INSO 11000 (بخش فرآوری).
• استاندارد NOP (بخش Handling & Processing).
• اصول Mass Balance (تراز جرمی) برای جلوگیری از فروش محصولات ارگانیک فرضی.

۴. تعاریف (Definitions)

• Mass Balance (تراز جرمی): روشی برای تایید اینکه مقدار محصول نهایی تولید شده، با مقدار مواد اولیه ارگانیک ورودی و ضریب افت (Yield) منطبق است.
• Cleaning Validation (تایید پاکسازی): فرآیندی برای اثبات اینکه تجهیزات پس از تولید محصولات غیرارگانیک، کاملاً از باقی‌مانده‌ها پاک شده‌اند.
• Co-mingling (اختلاط): ترکیب ناخواسته محصولات ارگانیک با محصولات غیرارگانیک.

۵. مسئولیت‌ها (Responsibilities)

• مدیر کنترل کیفیت (QC): نظارت بر صحت فرمولاسیون و تست‌های آزمایشگاهی.
• مسئول انبار: مدیریت دقیق ورود و خروج مواد اولیه و محصولات با برچسب‌های متمایز.
• ارزیاب ارگانیک: بررسی زنجیره تأمین، تراز جرمی و تایید پروتکل‌های پاکسازی.

۶. فرآیند اجرایی (Detailed Procedure)

۶-۱. مدیریت مواد اولیه و ورودی (Raw Material Management)

1. بررسی گواهینامه (Certificate Verification): هر محموله ارگانیک باید همراه با گواهینامه معتبر از تأمین‌کننده (که دارای اعتبار باشد) وارد شود.
2. بازرسی فیزیکی: بررسی عدم آسیب به بسته‌بندی مواد اولیه جهت جلوگیری از آلودگی محیطی.
3. متمایزسازی (Segregation): مواد اولیه ارگانیک باید در محلی مجزا از مواد غیرارگانیک یا مواد شیمیایی انبار شوند.

۶-۲. کنترل فرآیند و فرمولاسیون (Processing & Formulation Control)

1. تایید فرمولاسیون (Recipe Audit): ارزیاب باید فرمولاسیون دقیق محصول را بررسی کند.

• قانون ۹۵٪: برای محصولی که برچسب “Organic” دارد، حداقل ۹۵٪ از ترکیبات (با احتساب آب و نمک) باید ارگانیک باشند.
• لیست مواد مجاز: تمامی افزودنی‌ها (Additives) و کمک‌فرآیندها (Processing Aids) باید با لیست مجاز استاندارد (11000 INSO) تطبیق داده شوند.

2. مدیریت خط تولید و پاکسازی (Cleaning Protocol):

• در صورتی که خط تولید هم برای ارگانیک و هم غیرارگانیک استفاده می‌شود، پروتکل پاکسازی (Cleaning Log) باید شامل: نوع شوینده (باید مجاز باشد)، زمان انجام، و روش تأیید پاکسازی باشد.
• استفاده از مواد شیمیایی برای شستشو نباید اثرات باقی‌مانده بر محصول ارگانیک بعدی داشته باشد.

۶-۳. تراز جرمی و ردیابی (Mass Balance & Traceability)

1. محاسبه تراز جرمی: ممیز باید فرمول زیر را برای هر محصول بررسی کند:

$$\text{Expected Output} = (\text{Organic Raw Material Input} \times \text{Yield Percentage}) – \text{Waste}$$Expected Output=(Organic Raw Material Input×Yield Percentage)−Waste

اگر محصول تولید شده بیشتر از مقدار مواد اولیه ورودی باشد، این یک ریسک بحرانی (فروش محصول غیرارگانیک به عنوان ارگانیک) است.

2. ردیابی یکپارچه (One-step Up/Down): توانایی شناسایی تأمین‌کننده مواد اولیه (یک مرحله عقب) و مشتری محصول نهایی (یک مرحله جلو) باید در کمتر از ۲ ساعت اثبات شود.

۶-۴. بسته‌بندی و انبارداری (Packaging & Storage)

1. کنترل بسته‌بندی: اطمینان از اینکه مواد بسته‌بندی (مانند چاپ روی کیسه‌ها یا چسب‌ها) حاوی مواد ممنوعه نباشند.
2. برچسب‌گذاری (Labeling): بررسی صحت ادعاهای روی بسته‌بندی (مانند کلمات “Organic”, “100% Organic”, “Made with Organic…”) با توجه به قوانین مربوطه.

۷. مدیریت ریسک (Risk Management)

۸. پیوست‌ (Appendices)

برای اجرای این روش، سه فرم حیاتی زیر نیاز است:

1. پیوست ۱: فرم کنترل فرمولاسیون و افزودنی‌ها (برای تایید ترکیب مواد).
2. CAB-FR-OAF000
3. پیوست ۲: فرم ثبت پاکسازی تجهیزات (Cleaning Log) (برای اثبات جلوگیری از اختلاط).
4.  CAB-FR-OCL000
5. پیوست ۳: فرم محاسبه تراز جرمی (Mass Balance Sheet) (برای اثبات اصالت مقدار تولید).
6. CAB-FR-MBS000