الگوهای بیمه اتکایی در دامپروری برای مدیریت ریسک‌های بزرگ مانند بیماری‌های واگیر، تلفات گسترده دام، بلایای طبیعی و نوسانات بازار استفاده می‌شوند. شرکت بیمه بخشی از ریسک خود را به بیمه‌گر اتکایی منتقل می‌کند تا در صورت خسارت‌های بزرگ دچار ورشکستگی نشود. مهم‌ترین الگوها عبارتند از:

1. بیمه اتکایی نسبی (Proportional Reinsurance)

در این مدل، بیمه‌گر اولیه و بیمه‌گر اتکایی به نسبت مشخصی در حق بیمه و خسارت شریک می‌شوند.

الف) سهمیه‌ای (Quota Share)

  • درصد ثابتی از تمام بیمه‌نامه‌های دام به بیمه‌گر اتکایی واگذار می‌شود.
  • مثال:
    • 40٪ ریسک دامداری به بیمه‌گر اتکایی منتقل می‌شود.
    • 40٪ حق بیمه و 40٪ خسارت نیز برای او خواهد بود.

کاربرد در دامپروری:

  • برای پرتفوی‌های بزرگ دامداری که شرکت بیمه می‌خواهد ظرفیت خود را افزایش دهد.

ب) مازاد سرمایه (Surplus)

  • بیمه‌گر بخشی از ریسک را نگه می‌دارد و مازاد آن را به بیمه‌گر اتکایی می‌دهد.
  • مناسب برای دامداری‌هایی با ارزش‌های بسیار متفاوت.

مثال:

  • نگهداری شرکت بیمه: ۵ میلیارد تومان
  • ارزش دامداری: ۱۵ میلیارد تومان
  • ۱۰ میلیارد مازاد → بیمه اتکایی

2. بیمه اتکایی غیرنسبی (Non‑Proportional)

در این مدل، بیمه‌گر اتکایی فقط وقتی وارد می‌شود که خسارت از حد مشخصی بیشتر شود.

الف) مازاد خسارت (Excess of Loss)

  • بیمه‌گر اولیه تا سقف مشخصی خسارت را پرداخت می‌کند.
  • خسارت‌های بالاتر توسط بیمه‌گر اتکایی پرداخت می‌شود.

مثال دامپروری:

  • شرکت بیمه تا ۲ میلیارد تومان خسارت بیماری دام را می‌پردازد.
  • خسارت بالاتر از آن را بیمه اتکایی پوشش می‌دهد.

کاربرد:

  • بیماری‌های همه‌گیر دام (تب برفکی، آنفلوآنزای پرندگان)

ب) توقف خسارت (Stop Loss)

  • اگر مجموع خسارت‌های سال از یک درصد مشخص از حق بیمه بیشتر شود، بیمه اتکایی فعال می‌شود.

مثال:

  • اگر خسارت‌های دامداری از ۷۰٪ کل حق بیمه سالانه بیشتر شود، بیمه اتکایی پرداخت می‌کند.

کاربرد:

  • مدیریت ریسک تجمعی تلفات دام در یک سال

3. بیمه اتکایی فاجعه‌ای (Catastrophe Reinsurance)

برای خسارت‌های بزرگ مانند:

  • شیوع گسترده بیماری
  • خشکسالی شدید
  • سیل و طوفان
  • مرگ جمعی دام

ویژگی‌ها:

  • سقف‌های بالا
  • فعال شدن فقط در رخدادهای بزرگ

4. بیمه اتکایی مبتنی بر شاخص (Index‑Based Reinsurance)

مدلی جدید که بر اساس شاخص‌های محیطی پرداخت می‌کند، نه خسارت واقعی.

شاخص‌ها می‌توانند شامل:

  • بارندگی
  • دما
  • خشکسالی
  • شاخص پوشش گیاهی

کاربرد در دامپروری:

  • بیمه دام عشایر و مراتع

5. بیمه اتکایی چندلایه (Layered Reinsurance)

ریسک در چند لایه تقسیم می‌شود.

مثال:

  • لایه اول: 0 تا 2 میلیارد → شرکت بیمه
  • لایه دوم: 2 تا 10 میلیارد → بیمه اتکایی اول
  • لایه سوم: 10 تا 50 میلیارد → بیمه اتکایی دوم

این مدل برای پرتفوی بزرگ دامپروری ملی استفاده می‌شود.

✅ در ایران این الگوها معمولاً توسط:

  • صندوق بیمه کشاورزی
  • شرکت بیمه ایران
  • بیمه مرکزی (به‌عنوان اتکایی اجباری)

استفاده می‌شوند.