شرکت پایش سلامت آسیا

معیار تخصصی احراز دوره گذار آبزی‌پروری و تولید جلبک ارگانیک

کد پیشنهادی: PSA-CR-ORG-AQU-01
عنوان: معیار تخصصی احراز دوره گذار آبزیان پرورشی، جلبک‌ها و فرآورده‌های مرتبط
مرتبط با:

QMS-PRO-ORG-CON-001 ـ روش اجرایی عمومی احراز طی شدن کامل دوره گذار؛
PSA-ANN-ORG-CON-LIV-01 ـ پیوست عمومی دام و محصولات دامی؛
روش اجرایی عمومی صدور گواهینامه محصول PSA.

ویرایش: 01
تاریخ اجرا: ……………
تهیه‌کننده: مدیر فنی گواهی محصول
بازنگری‌کننده: مدیر تضمین کیفیت
تصویب‌کننده: مدیرعامل

1. هدف

هدف این معیار، تعیین الزامات تخصصی شرکت پایش سلامت آسیا برای احراز شروع، استمرار و تکمیل دوره گذار فعالیت‌های زیر به سیستم تولید ارگانیک است:

پرورش ماهیان؛
پرورش میگو و سایر سخت‌پوستان؛
پرورش نرم‌تنان و دوکفه‌ای‌ها؛
پرورش خارپوستان؛
تولید جانوران آبزی مورد استفاده در خوراک؛
کشت جلبک؛
جمع‌آوری جلبک وحشی؛
فیتوپلانکتون و سایر زیست‌توده‌های آبزی مشمول.

این معیار باید امکان تعیین نخستین تاریخ مجاز برداشت و عرضه محصول با ادعای ارگانیک را فراهم کند.

2. دامنه کاربرد

این معیار برای واحدهای زیر کاربرد دارد:

استخرهای خاکی و بتنی؛
مزارع پرورش گرمابی و سردابی؛
مزارع پرورش میگوی آب شور و آب شیرین؛
قفس‌ها و پن‌های دریایی؛
سامانه‌های دارای گردش باز آب؛
مراکز تکثیر و پرورش لارو؛
مزارع دوکفه‌ای؛
واحدهای تولید جلبک دریایی و آب شیرین؛
مناطق جمع‌آوری جلبک وحشی؛
واحدهای آماده‌سازی، شست‌وشو، درجه‌بندی و نگهداری اولیه محصول.

این معیار برای صید آبزیان وحشی به‌عنوان محصول آبزی‌پروری ارگانیک کاربرد ندارد؛ مگر در مواردی که استاندارد صراحتاً استفاده از منابع صید پایدار را برای تأمین مولد یا خوراک مجاز دانسته باشد.

3. مراجع

3-1 مراجع الزام‌آور ملی

استاندارد ملی ایران INSO 11000:2025، تجدیدنظر سوم؛
طرح ارزیابی انطباق محصولات ارگانیک و در حال گذار به ارگانیک سازمان ملی استاندارد ایران؛
ضوابط و مقررات سازمان شیلات ایران؛
ضوابط سازمان دامپزشکی کشور؛
مقررات سازمان حفاظت محیط‌زیست؛
استانداردهای ملی مرتبط با آب، خوراک آبزیان، باقی‌مانده داروها، آلاینده‌ها و ویژگی محصول؛
ISO/IEC 17065؛
ISO/IEC 17020؛
ISO/IEC 17025.

استاندارد INSO 11000 اصول اختصاصی تولید آبزیان پرورشی و جلبک‌ها را دربر می‌گیرد و آبزی‌پروری را شامل تولید ماهیان، جلبک‌ها، سخت‌پوستان و دوکفه‌ای‌ها می‌داند.

3-2 مراجع بین‌المللی تطبیقی

Codex CXG 32؛
Regulation (EU) 2018/848؛
مقررات اجرایی اتحادیه اروپا در زمینه آبزی‌پروری و جلبک ارگانیک؛
IFOAM Norms؛
اصول سلامت و رفاه آبزیان WOAH؛
دستورالعمل‌های FAO در زمینه آبزی‌پروری پایدار.

INSO 11000:2025 با استفاده از Codex و مقررات اتحادیه اروپا تدوین و بازنگری شده است.

3-3 قاعده تقدم

برای صدور نشان ملی ارگانیک ایران، الزامات INSO 11000، طرح ملی و مقررات مراجع ذی‌صلاح ایران مقدم است. الزامات بازار خارجی تنها در صورت درج در قرارداد و برنامه ارزیابی اعمال می‌شود.

4. اصطلاحات اختصاصی

4-1 واحد آبزی‌پروری

مجموعه تأسیسات، استخرها، قفس‌ها، کانال‌ها، مخازن، مراکز تکثیر، تجهیزات و عملیات تحت مدیریت یک عامل که برای تولید آبزیان استفاده می‌شود.

4-2 دوره گذار تأسیسات

مدت زمانی که طی آن تأسیسات، محیط پرورش، آب، تجهیزات، ذخایر، خوراک، درمان و مدیریت واحد مطابق الزامات ارگانیک کنترل می‌شود، ولی محصول هنوز واجد شرایط ارگانیک نیست.

4-3 ذخیره اولیه

تخم، لارو، بچه‌ماهی، پست‌لارو، بچه‌میگو، اسپات، مولد یا سایر جانوران جوان واردشده به واحد تولید.

4-4 سامانه گردش باز آب

سامانه‌ای که آب به‌طور طبیعی یا پیوسته وارد واحد شده و پس از عبور از محیط پرورش خارج می‌شود و به‌طور کامل در مدار بسته بازچرخش نمی‌یابد.

4-5 کشت جلبک

تولید کنترل‌شده جلبک در دریا، آب شیرین، استخر، مخزن، طناب، تور، بستر یا سامانه مجاز دیگر.

4-6 جمع‌آوری جلبک وحشی

برداشت جلبک از زیستگاه طبیعی بدون کشت یا تکثیر کنترل‌شده، با رعایت ظرفیت تجدیدپذیری زیست‌توده.

4-7 زیست‌توده

مقدار کل موجود زنده مورد پرورش یا برداشت در یک واحد، محدوده یا زمان مشخص.

5. اصول عمومی احراز دوره گذار

5-1 یکپارچگی ارزیابی

PSA باید وضعیت موارد زیر را به‌صورت هم‌زمان ارزیابی کند:

محل و محیط تولید؛
آب ورودی و خروجی؛
نوع تأسیسات؛
سابقه پاک‌سازی و ضدعفونی؛
منشأ آبزی یا جلبک؛
خوراک و تغذیه؛
تراکم و رفاه؛
پیشگیری و درمان؛
تأثیرات زیست‌محیطی؛
برداشت و حمل؛
ردیابی و موازنه تولید.

5-2 اصل فرآیندمحوری

نتیجه قابل قبول آزمون محصول یا آب به‌تنهایی برای اثبات تکمیل دوره گذار کافی نیست. انطباق مستمر فرآیند باید از طریق بازرسی و سوابق احراز شود.

5-3 تعیین وضعیت مستقل

وضعیت هر یک از موارد زیر باید جداگانه تعیین شود:

هر سایت تولید؛
هر استخر یا گروه همگن استخرها؛
هر قفس یا گروه قفس‌ها؛
هر مخزن؛
هر منطقه جمع‌آوری؛
هر گونه؛
هر چرخه تولید؛
هر بهر محصول.

6. الزامات محل استقرار

6-1 انتخاب محل

فعالیت آبزی‌پروری یا تولید جلبک نباید در محلی انجام شود که:

به مواد غیرمجاز آلوده باشد؛
در معرض آلاینده‌های صنعتی، شهری یا کشاورزی نامناسب قرار داشته باشد؛
توسط مرجع ذی‌صلاح برای این فعالیت نامناسب اعلام شده باشد؛
کیفیت آب آن با سلامت آبزی، محصول و محیط زیست ناسازگار باشد.

واحدهای ارگانیک و غیرارگانیک باید با توجه به وضعیت طبیعی، جریان آب، جزر و مد و مناطق بالادست و پایین‌دست به‌طور مؤثر جدا شوند.

6-2 منابع احتمالی آلودگی

ارزیابی محل باید حداقل منابع زیر را پوشش دهد:

فاضلاب شهری و صنعتی؛
زه‌آب کشاورزی؛
محل‌های دفع پسماند؛
بنادر و اسکله‌ها؛
فعالیت‌های نفتی؛
مزارع غیرارگانیک مجاور؛
پساب مزارع بالادست؛
آلودگی رسوبات؛
شکوفایی جلبکی سمی؛
آلودگی میکروبی؛
فلزات سنگین؛
بقایای داروها و آفت‌کش‌ها.

7. ارزیابی زیست‌محیطی

7-1 موارد الزام

ارزیابی زیست‌محیطی باید برای:

هر متقاضی جدید تولید ارگانیک؛
و واحدهای آبزی‌پروری با تولید سالانه بیش از حد تعیین‌شده در INSO 11000

تهیه شود.

استاندارد، ارائه ارزیابی زیست‌محیطی به سازمان حفاظت محیط‌زیست یا دستگاه نظارتی را برای واحدهای مشمول الزامی کرده است.

7-2 محتوای ارزیابی

ارزیابی باید حسب نوع واحد شامل موارد زیر باشد:

مشخصات زیستگاه؛
کیفیت آب و رسوب؛
ظرفیت برد محیط؛
تغییرات جریان آب؛
مواد مغذی خروجی؛
مواد آلی و لجن؛
اثر بر گونه‌های وحشی؛
احتمال فرار آبزیان؛
بیماری و انتقال عوامل بیماری‌زا؛
مصرف انرژی؛
تأثیر بر منابع محلی؛
برنامه پایش اثرات محیطی.

7-3 ارزیابی‌های قبلی

ارزیابی معتبر قبلی می‌تواند پذیرفته شود، مشروط بر اینکه:

واحد، ظرفیت و گونه تغییر اساسی نکرده باشد؛
اطلاعات آن همچنان معتبر باشد؛
الزامات جاری مراجع قانونی را پوشش دهد.

8. برنامه مدیریت پایدار

عامل باید برنامه مدیریت پایدار مکتوبی تهیه کند که حداقل شامل موارد زیر باشد:

توصیف واحد و اکوسیستم؛
برنامه کاهش آثار زیست‌محیطی؛
کنترل پساب و رسوبات؛
برنامه مدیریت ضایعات؛
استفاده کارآمد از انرژی و آب؛
برنامه جلوگیری از فرار آبزیان؛
برنامه کنترل شکارچیان؛
برنامه نگهداری تجهیزات؛
برنامه پایش کیفیت آب؛
برنامه افزایش بهره‌وری؛
هماهنگی با مزارع مجاور، در صورت امکان؛
برنامه واکنش اضطراری.

استاندارد تهیه برنامه مدیریت پایدار و برنامه افزایش بهره‌وری را برای تولید آبزیان و جلبک‌ها مقرر کرده است.

9. دوره گذار جلبک

9-1 جمع‌آوری جلبک وحشی

دوره گذار واحد جمع‌آوری جلبک وحشی:

شش ماه

است.

9-2 کشت جلبک

دوره گذار واحد کشت جلبک:

شش ماه یا یک چرخه کامل تولید، هرکدام طولانی‌تر باشد

است.

9-3 تاریخ شروع

تاریخ شروع دوره زمانی پذیرفته می‌شود که:

محدوده تولید یا جمع‌آوری مشخص شده باشد؛
عامل و جمع‌آوری‌کنندگان شناسایی شده باشند؛
ارزیابی زیست‌توده انجام شده باشد؛
منابع آلودگی ارزیابی شده باشند؛
روش‌های تولید یا برداشت منطبق آغاز شده باشند؛
سوابق قابل ردیابی برقرار شده باشند.

9-4 نخستین برداشت ارگانیک

محصولی که پیش از تکمیل دوره برداشت شده است، حتی اگر پس از تکمیل دوره بسته‌بندی شود، ارگانیک محسوب نمی‌شود.

10. دوره گذار تأسیسات آبزی‌پروری

دوره گذار بر اساس ویژگی تأسیسات تعیین می‌شود:

نوع تأسیسات	دوره گذار
فاقد زهکشی خروجی و غیرقابل تمیزکردن و ضدعفونی	۲۴ ماه
دارای زهکشی و مسیر خروج آب	۱۲ ماه
زهکشی‌شده، تمیز و ضدعفونی‌شده	۶ ماه
دارای گردش باز آب، از جمله تولید دوکفه‌ای‌ها	۳ ماه

این دوره‌ها مربوط به تأسیسات و محیط تولید است و به معنی پذیرش خودکار آبزیان موجود در واحد نیست. منشأ آبزیان، تاریخ ورود، خوراک و سایر الزامات نیز باید جداگانه احراز شوند.

11. تعیین تاریخ شروع دوره تأسیسات

تاریخ شروع باید بر اساس شواهد زیر تعیین شود:

توقف مواد و روش‌های غیرمجاز؛
تخلیه محصول نامنطبق؛
زهکشی، در صورت امکان؛
پاک‌سازی و ضدعفونی؛
خروج لجن و رسوبات آلوده، در صورت نیاز؛
شست‌وشو و آبگیری مجدد؛
ثبت وضعیت آب و رسوب؛
آغاز مدیریت ارگانیک؛
ورود ذخیره واجد شرایط؛
قرار گرفتن واحد تحت کنترل PSA.

تاریخ شروع نباید صرفاً تاریخ درخواست یا قرارداد تلقی شود.

12. پاک‌سازی و ضدعفونی تأسیسات

12-1 برنامه پاک‌سازی

عامل باید روش مکتوبی برای موارد زیر داشته باشد:

تخلیه استخر؛
حذف رسوبات یا لجن اضافی؛
شست‌وشوی سطوح؛
پاک‌سازی تجهیزات؛
ضدعفونی؛
آبکشی؛
زمان انتظار؛
آبگیری مجدد؛
تعیین مسئول اجرا.

12-2 مواد مصرفی

مواد پاک‌کننده و ضدعفونی‌کننده باید:

در طرح یا مقررات مربوط مجاز باشند؛
مطابق دستور سازنده مصرف شوند؛
باقی‌مانده خطرناک در آب، رسوب یا محصول ایجاد نکنند؛
در سوابق ثبت شوند.

12-3 اثربخشی

PSA باید اثربخشی پاک‌سازی را از طریق:

مشاهده؛
سوابق؛
بررسی باقی‌مانده‌ها؛
و در صورت لزوم آزمون

ارزیابی کند.

13. منشأ آبزیان

13-1 اصل عمومی

اولویت با ذخایر جوانی است که:

از مولد ارگانیک حاصل شده‌اند؛
در واحد ارگانیک تکثیر شده‌اند؛
و از مراحل اولیه زندگی تحت مدیریت ارگانیک قرار داشته‌اند.

13-2 انتخاب گونه

گونه باید:

ترجیحاً بومی باشد؛
با محیط و روش پرورش سازگار باشد؛
از سلامت و مقاومت مناسب برخوردار باشد؛
موجب آسیب جدی به ذخایر وحشی نشود؛
بهره‌وری مناسبی از خوراک داشته باشد.

13-3 ورود ذخایر غیرارگانیک یا وحشی

ورود ذخیره غیرارگانیک یا وحشی فقط زمانی قابل بررسی است که:

ذخیره ارگانیک در دسترس نباشد؛
هدف، اصلاح ذخیره ژنتیکی یا تأمین مولد باشد؛
مرجع ذی‌صلاح مجوز داده باشد؛
منشأ و روش صید یا تولید مستند باشد؛
سلامت و بیماری‌های احتمالی ارزیابی شود.

INSO 11000 استفاده از ذخایر ارگانیک و گونه‌های بومی را اصل می‌داند و ورود ذخیره وحشی یا غیرارگانیک را به موارد تأییدشده و نبود منبع ارگانیک محدود می‌کند.

13-4 مدارک منشأ

نام مرکز تکثیر؛
مجوز مرکز؛
گواهی بهداشتی؛
گونه و سویه؛
سن یا مرحله رشد؛
تعداد یا وزن؛
وضعیت ارگانیک؛
تاریخ ورود؛
شماره بهر؛
سابقه درمان؛
نتایج آزمون بیماری‌ها.

14. تکثیر و تولیدمثل

روش‌های تکثیر باید با اصول ارگانیک و رفاه آبزیان سازگار باشند.

موارد زیر نباید استفاده شوند:

کلونینگ؛
تولید موجودات تراریخته؛
القای مصنوعی پلی‌پلوئیدی؛
روش‌های شدیداً آسیب‌زا؛
هورمون‌ها، مگر در موارد درمانی یا قانونی صریح که طرح اجازه دهد.

انتخاب مولد باید بر سازگاری، سلامت و تنوع ژنتیکی استوار باشد.

15. خوراک آبزیان

15-1 اصول عمومی

برنامه خوراک باید بر اولویت‌های زیر استوار باشد:

سلامت و رفاه آبزی؛
تولید محصول باکیفیت؛
کمینه‌کردن آثار زیست‌محیطی؛
انطباق با نیازهای مراحل رشد؛
قابلیت ردیابی کامل اجزای خوراک.

بخش گیاهی خوراک باید ارگانیک باشد و مواد با منشأ آبزی باید از آبزی‌پروری ارگانیک یا صید پایدار مورد تأیید تأمین شوند. استفاده از محرک رشد و اسیدهای آمینه سنتتیک مجاز نیست.

15-2 آبزیان گوشت‌خوار

منابع خوراک می‌تواند بر اساس ترتیب و شرایط مقرر شامل موارد زیر باشد:

خوراک ارگانیک با منشأ آبزی‌پروری؛
پودر و روغن ماهی حاصل از ضایعات آبزی‌پروری ارگانیک؛
ضایعات ماهی و سخت‌پوستان صیدشده برای مصرف انسان در صید پایدار؛
منابع دریایی حاصل از صید پایدار؛
مواد خوراکی ارگانیک گیاهی یا جانوری.

مواد گیاهی نباید از سقف مقرر در استاندارد تجاوز کنند.

15-3 دوکفه‌ای‌ها و فیلترکننده‌ها

آبزیان فیلترکننده باید نیاز غذایی خود را از پلانکتون طبیعی محیط دریافت کنند، مگر در مرحله تکثیر و پرورش لارو.

محل رشد باید:

از نظر بهداشتی مناسب باشد؛
وضعیت اکولوژیک قابل قبول داشته باشد؛
تحت پایش کیفیت آب و پلانکتون قرار گیرد.

15-4 ماهیان و میگوهای گرمابی و سردابی

اولویت خوراک‌دهی عبارت است از:

خوراک طبیعی موجود در آبگیر یا استخر؛
در صورت ناکافی بودن، خوراک ارگانیک گیاهی یا جلبک؛
استفاده محدود از پودر و روغن ماهی حاصل از صید پایدار در حدود مقرر.

نیاز به خوراک تکمیلی باید مستند شود.

15-5 سوابق خوراک

فرمول خوراک؛
نام تأمین‌کننده؛
وضعیت ارگانیک؛
اجزای خوراک؛
منشأ پودر و روغن ماهی؛
وضعیت GMO؛
شماره بهر؛
مقدار خرید و مصرف؛
ضریب تبدیل؛
موجودی انبار؛
نتایج آزمون.

16. کیفیت آب

عامل باید برنامه پایش آب داشته باشد که حسب گونه و سامانه، حداقل شامل موارد زیر باشد:

دما؛
اکسیژن محلول؛
pH؛
شوری؛
آمونیاک؛
نیتریت و نیترات؛
کدورت؛
مواد آلی؛
جریان یا تعویض آب؛
آلاینده‌های شیمیایی؛
آلودگی میکروبی؛
شکوفایی جلبکی سمی.

محیط تولید باید جریان و تعویض آب کافی، اکسیژن محلول مناسب و حداقل تجمع متابولیت‌ها را فراهم کند.

17. تراکم و رفاه آبزیان

تراکم باید متناسب با:

گونه؛
سن و اندازه؛
رفتار طبیعی؛
کیفیت آب؛
جریان آب؛
ظرفیت اکسیژن‌رسانی؛
توان کنترل بیماری؛
و حدود مقرر مراجع ذی‌صلاح

تعیین شود.

بازرس باید موارد زیر را ارزیابی کند:

تلفات؛
جراحت؛
فرسایش باله؛
رفتار غیرطبیعی؛
تجمع و رقابت شدید؛
کاهش رشد؛
کیفیت پوست و آبشش؛
سطح استرس؛
وضعیت اکسیژن و متابولیت‌ها.

18. سامانه‌های پرورش و تجهیزات

18-1 مدار بسته

استفاده از تأسیسات مدار بسته برای آبزی‌پروری ارگانیک ممنوع است، به‌جز:

مراکز تکثیر و پرورش لارو؛
واحدهای تولید موجودات زنده مورد استفاده در خوراک ارگانیک.

18-2 کنترل دما

گرمایش یا سرمایش مصنوعی آب اصولاً فقط در مراکز تکثیر و پرورش لارو مجاز است. استفاده از منابع طبیعی آب برای تنظیم دما در مراحل تولید می‌تواند پذیرفته شود.

18-3 نگهداری تجهیزات

سوابق زیر باید موجود باشد:

تعمیر و نگهداری؛
پاک‌سازی؛
واسنجی تجهیزات اندازه‌گیری؛
عملکرد پمپ و هواده؛
کنترل تور و قفس؛
پایش احتمال فرار.

19. هوادهی و اکسیژن‌دهی

19-1 هوادهی

هوادهی برای حفظ سلامت و رفاه آبزیان مجاز است و ترجیحاً باید از منابع انرژی تجدیدپذیر استفاده کند.

19-2 اکسیژن خالص

اکسیژن‌دهی فقط برای شرایط بحرانی یا عملیات مشخص مجاز است، از جمله:

تغییر شدید دما؛
افت فشار جوی؛
آلودگی اتفاقی؛
نمونه‌گیری یا درجه‌بندی؛
جابه‌جایی؛
حفظ بقای ذخایر.

استفاده روتین برای افزایش غیرطبیعی تراکم یا تولید قابل قبول نیست.

20. پیشگیری از بیماری

برنامه پیشگیری باید بر موارد زیر استوار باشد:

انتخاب گونه و سویه مقاوم؛
کیفیت مطلوب آب؛
تراکم مناسب؛
جریان و تعویض آب؛
خوراک باکیفیت؛
پاک‌سازی و ضدعفونی؛
قرنطینه ذخایر جدید؛
پایش روزانه؛
حذف ایمن تلفات؛
کنترل جابه‌جایی؛
امنیت زیستی؛
استراحت دوره‌ای تأسیسات، حسب نوع سامانه.

استاندارد، پیشگیری را مبتنی بر شرایط بهینه پرورش، کیفیت آب، طراحی مناسب، پاک‌سازی، خوراک و انتخاب گونه می‌داند.

21. درمان و دارو

21-1 اصل درمان

آبزی بیمار باید بدون تأخیر درمان شود، حتی اگر درمان باعث از دست‌رفتن وضعیت ارگانیک آبزی یا محصول شود.

21-2 درمان‌های ترجیحی

اولویت با:

روش‌های مدیریتی؛
مواد گیاهی مجاز؛
روش‌های هومیوپاتیک مورد پذیرش؛
مواد معدنی و ریزمغذی‌های مجاز؛
درمان‌های غیرشیمیایی مؤثر

است.

21-3 داروهای آلوپاتیک و ضدانگلی

استفاده باید:

با تجویز دامپزشک یا متخصص مجاز باشد؛
ثبت کامل شود؛
به مرجع ذی‌صلاح اعلام شود؛
آبزیان درمان‌شده را قابل شناسایی نگه دارد؛
دوره منع مصرف را رعایت کند.

دوره منع مصرف باید دو برابر دوره مقرر قانونی باشد و در صورت نبود دوره مشخص، حداقل مدت مقرر استاندارد اعمال شود.

21-4 درمان پیشگیرانه

استفاده روتین و پیشگیرانه از آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای شیمیایی، به‌جز اقدامات قانونی اجباری یا موارد مجاز صریح، قابل قبول نیست.

21-5 اثر درمان بر وضعیت

PSA باید تعیین کند که درمان موجب:

حذف محصول یک دوره؛
تعلیق آبزی یا بهر؛
شروع مجدد دوره؛
یا خروج کامل گروه از دامنه

می‌شود.

22. حمل‌ونقل و کشتار

22-1 حمل‌ونقل

حمل باید:

در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود؛
تراکم مناسب داشته باشد؛
کیفیت آب و اکسیژن حفظ شود؛
آسیب، استرس و تلفات به حداقل برسد؛
مواد آرام‌بخش یا محرک غیرمجاز استفاده نشود؛
قابلیت ردیابی حفظ شود.

22-2 کشتار

روش کشتار باید:

موجب بی‌حسی فوری شود؛
درد و رنج را به حداقل برساند؛
با نوع گونه سازگار باشد؛
مطابق ضوابط دامپزشکی و بهداشتی انجام شود.

INSO 11000 کاهش زمان جابه‌جایی، کمینه‌کردن رنج و استفاده از روش کشتار با بی‌حسی فوری را الزام کرده است.

23. تولید و جمع‌آوری جلبک

23-1 کیفیت محیط

آب محل کشت یا جمع‌آوری باید:

از آلودگی مؤثر عاری باشد؛
کیفیت اکولوژیکی مناسب داشته باشد؛
تحت تأثیر فاضلاب یا فعالیت‌های غیرمجاز نباشد؛
قابلیت پایش داشته باشد.

23-2 نهاده‌های کشت

مواد مغذی و نهاده‌ها باید:

مجاز باشند؛
منشأ آنها مشخص باشد؛
باعث آلودگی آب یا محصول نشوند؛
GMO نباشند؛
در سوابق ثبت شوند.

23-3 جمع‌آوری پایدار جلبک وحشی

پیش از آغاز عملیات، ارزیابی زیست‌توده باید انجام شود.

عامل باید موارد زیر را ثبت کند:

محدوده جمع‌آوری؛
گونه؛
مقدار زیست‌توده؛
روش برداشت؛
حداقل اندازه یا سن؛
فصل و چرخه تولیدمثل؛
مقدار باقی‌مانده؛
اقدامات جلوگیری از صید ضمنی؛
مقدار برداشت هر جمع‌آوری‌کننده.

برداشت نباید تأثیر قابل توجهی بر محیط آبی یا توان بازتولید جلبک داشته باشد.

23-4 مناطق جمع‌آوری مشترک

در مناطق مشترک باید اسناد مرجع ذی‌صلاح نشان دهد که:

کل مقدار برداشت با ظرفیت زیست‌محیطی سازگار است؛
برداشت همه عاملان تحت کنترل است؛
حدود منطقه و سهم برداشت مشخص است.

24. برداشت، آماده‌سازی و نگهداری

فرآیند برداشت باید:

با حداقل آسیب و آلودگی انجام شود؛
وضعیت هر بهر را حفظ کند؛
ابزار و ظروف مناسب داشته باشد؛
محصول ارگانیک را از محصول در حال گذار یا غیرارگانیک جدا کند.

عملیات اولیه از جمله:

شست‌وشو؛
یخ‌گذاری؛
درجه‌بندی؛
پاک‌کردن؛
بسته‌بندی اولیه؛
سردکردن؛
نگهداری

باید در دامنه ارزیابی و ردیابی قرار گیرد.

25. تولید موازی

در صورت وجود تولید ارگانیک و غیرارگانیک در یک واحد، باید:

سایت‌ها و سامانه‌های آب جدا باشند؛
مخازن، استخرها یا قفس‌ها کدگذاری شوند؛
خوراک و دارو جدا نگهداری شوند؛
ذخایر قابل تشخیص باشند؛
تجهیزات مشترک پاک‌سازی شوند؛
برداشت و حمل جدا انجام شود؛
موازنه تولید برای هر وضعیت مستقل باشد.

تولید موازی با آب مشترک و بدون جداسازی مؤثر نباید پذیرفته شود.

26. ردیابی

26-1 آبزیان پرورشی

زنجیره ردیابی باید شامل موارد زیر باشد:

مولد/مرکز تکثیر ← ذخیره اولیه ← استخر یا قفس ← خوراک و درمان ← برداشت ← حمل ← کشتار یا آماده‌سازی ← بسته‌بندی ← فروش

26-2 جلبک

زنجیره ردیابی:

محل کشت یا جمع‌آوری ← گونه ← تاریخ و عامل برداشت ← مقدار ← حمل ← شست‌وشو/خشک‌کردن ← بهر ← بسته‌بندی ← فروش

27. موازنه تولید

27-1 موازنه ذخیره

ذخیره اولیه + انتقال ورودی = تلفات + فروش + برداشت + انتقال خروجی + موجودی پایان

27-2 موازنه خوراک

موجودی اول + خرید/تولید = مصرف + ضایعات + انتقال + موجودی پایان

مصرف باید با زیست‌توده، دوره رشد و ضریب تبدیل سازگار باشد.

27-3 موازنه محصول

مقدار برداشت باید با:

تعداد یا وزن ذخیره اولیه؛
تلفات؛
دوره رشد؛
خوراک مصرفی؛
ضریب تبدیل؛
وزن متوسط؛
ظرفیت تأسیسات

سازگار باشد.

27-4 موازنه جلبک

زیست‌توده قابل برداشت × سطح/محدوده × دفعات برداشت باید با مقدار ثبت‌شده، فروش و موجودی تطبیق داشته باشد.

28. ارزیابی ریسک تخصصی

عامل	نمونه وضعیت پرریسک
آب	پساب صنعتی یا کشاورزی بالادست
تأسیسات	غیرقابل زهکشی و دارای رسوبات قدیمی
منشأ ذخیره	مرکز تکثیر فاقد سوابق معتبر
خوراک	پودر ماهی با منشأ نامشخص
درمان	مصرف مکرر آنتی‌بیوتیک
تولید موازی	جریان آب مشترک
تراکم	تراکم بالا و اکسیژن‌دهی دائمی
محیط	اثرگذاری بر زیستگاه حساس
جلبک وحشی	برداشت بدون ارزیابی زیست‌توده
موازنه	تولید بیشتر از ظرفیت واحد
ردیابی	مخلوط‌شدن چند استخر یا محل برداشت
تلفات	تلفات غیرعادی و ثبت‌نشده

سطح ریسک باید بر دفعات بازرسی، نمونه‌برداری، بازدید سرزده و دامنه آزمون اثر بگذارد.

29. نمونه‌برداری و آزمون

29-1 ماتریس نمونه

حسب ریسک می‌توان از موارد زیر نمونه‌برداری کرد:

آب ورودی؛
آب خروجی؛
رسوب یا لجن؛
خوراک؛
ماهی یا میگو؛
بافت عضلانی؛
جلبک؛
محصول آماده؛
مواد مصرفی.

29-2 آزمون‌های قابل کاربرد

باقی‌مانده داروهای دامپزشکی؛
آنتی‌بیوتیک‌ها؛
آفت‌کش‌ها؛
فلزات سنگین؛
آلاینده‌های آلی؛
مایکوتوکسین خوراک؛
GMO در مواد خوراکی؛
سموم زیستی جلبکی؛
شاخص‌های میکروبی؛
کیفیت فیزیکی و شیمیایی آب.

آزمون باید در آزمایشگاه دارای تأیید صلاحیت ISO/IEC 17025 در دامنه مربوط انجام شود.

30. افزایش یا شروع مجدد دوره

30-1 افزایش دوره

افزایش دوره در موارد زیر قابل اعمال است:

پاک‌سازی ناقص؛
باقی‌ماندن رسوبات آلوده؛
سابقه نامشخص؛
کیفیت نامطلوب آب؛
جریان مشترک پرریسک؛
عدم امکان تفکیک؛
شواهد ناکافی درباره مواد قبلی.

30-2 شروع مجدد

دوره باید حسب دامنه تخلف مجدداً آغاز شود، اگر:

ماده یا داروی غیرمجاز استفاده شود؛
خوراک غیرمجاز مصرف شود؛
ذخیره نامنطبق وارد شود؛
تولید به محل تأییدنشده منتقل شود؛
آب یا تأسیسات عمداً با تولید غیرارگانیک مخلوط شود؛
سوابق جعل شود؛
محصول غیرارگانیک به‌عنوان ارگانیک عرضه شود.

31. معیار تکمیل دوره آبزی‌پروری

واحد یا بهر آبزی‌پروری زمانی واجد شرایط ارگانیک است که:

دوره تأسیسات متناسب با نوع سامانه تکمیل شده باشد؛
محل و آب قابل قبول باشند؛
ارزیابی زیست‌محیطی انجام شده باشد؛
برنامه مدیریت پایدار اجرا شده باشد؛
منشأ ذخیره قابل قبول باشد؛
خوراک منطبق باشد؛
کیفیت آب و تراکم مناسب باشد؛
بیماری و درمان کنترل شده باشند؛
رفاه در پرورش، حمل و کشتار رعایت شده باشد؛
تولید موازی کنترل شده باشد؛
ردیابی و موازنه تأیید شود؛
نتایج آزمون قابل قبول باشد؛
عدم انطباق عمده باز وجود نداشته باشد؛
بازنگری مستقل و تصمیم مثبت انجام شده باشد.

32. معیار تکمیل دوره جلبک

واحد کشت یا جمع‌آوری جلبک زمانی واجد شرایط است که:

دوره شش‌ماهه یا چرخه کامل مقرر طی شده باشد؛
محل تولید یا جمع‌آوری تأیید شده باشد؛
کیفیت آب قابل قبول باشد؛
نهاده‌ها مجاز باشند؛
برداشت وحشی پایدار باشد؛
ارزیابی زیست‌توده انجام شده باشد؛
محصول قابل ردیابی باشد؛
موازنه برداشت قابل قبول باشد؛
نتایج آزمون، در صورت انجام، منطبق باشد؛
تصمیم مثبت گواهی صادر شود.

33. طبقه‌بندی وضعیت

کد	وضعیت
AQ0	غیرارگانیک
AQ1	دوره گذار آغاز شده
AQ2	در حال گذار
AQ3	واجد شرایط ارگانیک
AQP	بهر محصول موقتاً خارج‌شده
AQH	در انتظار شواهد
AQE	دوره افزایش‌یافته
AQR	دوره مجدداً آغازشده
AQX	واحد یا بهر خارج از دامنه

برای جلبک می‌توان از پیشوند AL و برای آبزیان جانوری از AQ استفاده کرد.

34. گزارش تخصصی بازرس

گزارش باید حداقل شامل موارد زیر باشد:

مشخصات عامل و واحد؛
نوع سامانه و گونه؛
نقشه و جریان آب؛
کیفیت آب و رسوب؛
دوره گذار قابل اعمال؛
تاریخ شروع و پایان؛
پاک‌سازی و ضدعفونی؛
ارزیابی زیست‌محیطی؛
برنامه مدیریت پایدار؛
منشأ ذخیره؛
خوراک؛
تراکم و رفاه؛
بیماری و درمان؛
برداشت و حمل؛
ردیابی و موازنه؛
نتایج آزمون؛
وضعیت پیشنهادی؛
نخستین تاریخ مجاز عرضه؛
عدم انطباق‌ها؛
توصیه فنی.

35. فرم‌های اختصاصی پیشنهادی

کد	عنوان
PSA-F-ORG-AQU-01	شناسنامه واحد آبزی‌پروری
PSA-F-ORG-AQU-02	نقشه جریان آب و تأسیسات
PSA-F-ORG-AQU-03	تعیین نوع و مدت دوره گذار
PSA-F-ORG-AQU-04	سوابق تخلیه، پاک‌سازی و ضدعفونی
PSA-F-ORG-AQU-05	ارزیابی زیست‌محیطی
PSA-F-ORG-AQU-06	برنامه مدیریت پایدار
PSA-F-ORG-AQU-07	فرم منشأ ذخیره آبزی
PSA-F-ORG-AQU-08	برنامه خوراک و تأمین‌کنندگان
PSA-F-ORG-AQU-09	موازنه خوراک
PSA-F-ORG-AQU-10	پایش کیفیت آب
PSA-F-ORG-AQU-11	سوابق بیماری و درمان
PSA-F-ORG-AQU-12	کنترل تراکم و رفاه
PSA-F-ORG-AQU-13	ردیابی برداشت و محصول
PSA-F-ORG-AQU-14	موازنه زیست‌توده و محصول
PSA-F-ORG-AQU-15	کنترل تولید موازی
PSA-F-ORG-AQU-16	گزارش بازرسی آبزی‌پروری
PSA-F-ORG-ALG-01	شناسنامه واحد کشت جلبک
PSA-F-ORG-ALG-02	شناسنامه منطقه جمع‌آوری
PSA-F-ORG-ALG-03	ارزیابی زیست‌توده جلبک
PSA-F-ORG-ALG-04	برنامه برداشت پایدار
PSA-F-ORG-ALG-05	سوابق جمع‌آوری‌کنندگان
PSA-F-ORG-ALG-06	موازنه برداشت جلبک
PSA-F-ORG-ALG-07	گزارش بازرسی جلبک
PSA-F-ORG-AQU-17	ماتریس وضعیت واحد و محصول

36. تفکیک پیشنهادی معیارهای گونه‌ای

این سند به‌عنوان معیار مادر آبزی‌پروری و جلبک کافی است، اما برای اجرای دقیق باید حداقل ضمائم زیر تدوین شوند:

معیار عددی ماهیان گرمابی؛
معیار عددی ماهیان سردابی؛
معیار تخصصی میگوی آب شور و آب شیرین؛
معیار دوکفه‌ای‌ها و نرم‌تنان؛
معیار پرورش در قفس‌های دریایی؛
معیار کشت جلبک؛
معیار جمع‌آوری جلبک وحشی.

در این ضمائم، تراکم، کیفیت آب، نیاز اکسیژن، دما، خوراک، دوره رشد و شاخص‌های رفاه ویژه هر گونه درج می‌شود. این ساختار برای ارزیابی NACI مناسب‌تر از درج همه اعداد گونه‌ای در یک سند عمومی است.