راهنمای جامع ممیزی، ارزیابی انطباق و صدور گواهی محصولات ارگانیک بر اساس مقرره (EU) 2018/848
فصل اول
موضوع، دامنه و تعاریف
ماده ۱ – موضوع (Subject matter)
ترجمه رسمی
این مقرره، چارچوب حقوقی تولید ارگانیک و برچسبگذاری محصولات ارگانیک را تعیین میکند و قواعد مربوط به موارد زیر را مقرر میدارد:
- اصول تولید ارگانیک؛
- قواعد حاکم بر تولید، فرآوری و توزیع محصولات ارگانیک؛
- استفاده از اصطلاحات مرتبط با تولید ارگانیک در برچسبگذاری و تبلیغات؛
- نظام کنترل، ارزیابی انطباق و صدور گواهی محصولات ارگانیک؛
- الزامات مربوط به واردات و صادرات محصولات ارگانیک.
این مقرره همچنین با هدف تضمین رقابت منصفانه، حفظ اعتماد مصرفکنندگان و ارتقای توسعه پایدار، چارچوب واحدی را برای تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا فراهم میکند.
هدف ماده
این ماده مشخص میکند که مقرره صرفاً درباره روش تولید نیست، بلکه کل چرخه عمر محصول را پوشش میدهد:
- تولید
- فرآوری
- بستهبندی
- حملونقل
- نگهداری
- توزیع
- واردات
- صادرات
- برچسبگذاری
- صدور گواهی
الزامات برای نهاد گواهیکننده
نهاد گواهیکننده باید اطمینان حاصل کند که:
✔ دامنه گواهی دقیقاً با فعالیت واقعی منطبق است.
✔ کل زنجیره تولید تحت کنترل قرار دارد.
✔ ادعای “ارگانیک” صرفاً برای محصولات منطبق استفاده میشود.
✔ فرآیندهای صدور، تعلیق و ابطال گواهی مستند هستند.
شواهد مورد انتظار ممیز
ممیز باید بررسی کند:
- دامنه فعالیت سازمان
- نمودار فرآیند
- نقشه زنجیره تأمین
- روشهای اجرایی ارگانیک
- قراردادهای تأمینکنندگان
- سوابق ردیابی
- نمونه برچسبها
- سوابق ممیزی داخلی
نمونه عدم انطباق
عدم انطباق عمده (Major NC)
سازمان محصولی را با عنوان “ارگانیک” عرضه کرده ولی هیچ مدرک معتبری برای ارگانیک بودن ماده اولیه وجود ندارد.
ماده ۲ – دامنه کاربرد (Scope)
ترجمه رسمی
این مقرره در مورد محصولات زیر که منشأ کشاورزی دارند اعمال میشود:
الف) محصولات زنده یا فرآورینشده کشاورزی، شامل بذر و سایر مواد تکثیر گیاهی؛
ب) محصولات فرآوریشده کشاورزی که برای مصرف انسان یا خوراک دام تولید میشوند؛
پ) برخی محصولات دیگر که در پیوست I مقرره فهرست شدهاند.
همچنین این مقرره بر فعالیتهای مرتبط با تولید، آمادهسازی، توزیع، ذخیرهسازی، واردات، صادرات و عرضه این محصولات حاکم است.
محصولات خارج از دامنه
این مقرره معمولاً شامل موارد زیر نمیشود:
- محصولات شکار و صید وحشی (به استثنای موارد خاص)
- محصولات آرایشی
- داروهای انسانی
- داروهای دامپزشکی
- محصولات جنگلی خارج از دامنه مقرره
هدف ماده
تعیین اینکه کدام محصولات مشمول نظام ارگانیک اتحادیه اروپا هستند.
وظایف ممیز
ممیز باید ابتدا بررسی کند:
آیا محصول واقعاً در دامنه مقرره قرار دارد؟
اگر خیر،
فرآیند صدور گواهی نباید آغاز شود.
شواهد مورد انتظار
- فهرست محصولات
- کد تعرفه (HS Code)
- مشخصات فنی محصول
- ترکیبات محصول
- روش تولید
- نقشه فرآوری
نمونه عدم انطباق
شرکت درخواست گواهی ارگانیک برای محصولی ارائه کرده که اساساً مشمول مقرره نیست.
ماده ۳ – تعاریف (Definitions)
این ماده یکی از مهمترین مواد مقرره است و بیش از ۶۰ اصطلاح کلیدی را تعریف میکند. در ادامه مهمترین تعاریف آمده است:
۱. تولید ارگانیک (Organic Production)
سیستم مدیریت و تولیدی که بر پایه رعایت اصول زیستمحیطی، حفظ تنوع زیستی، استفاده مسئولانه از منابع طبیعی، رفاه حیوانات و انتظارات مصرفکنندگان درباره محصولات حاصل از فرآیندهای طبیعی استوار است.
۲. محصول ارگانیک (Organic Product)
محصولی که مطابق الزامات این مقرره تولید، فرآوری، کنترل و گواهی شده باشد.
۳. بهرهبردار (Operator)
هر شخص حقیقی یا حقوقی که مسئول رعایت الزامات این مقرره در فعالیتهای تحت کنترل خود است.
۴. گروه بهرهبرداران (Group of Operators)
چند تولیدکننده کوچک که در قالب یک نظام کنترل داخلی (Internal Control System – ICS) بهصورت گروهی گواهی دریافت میکنند.
۵. واحد تولید (Production Unit)
تمام زمینها، ساختمانها، تجهیزات، انبارها و امکاناتی که تحت مدیریت بهرهبردار قرار دارند و در تولید ارگانیک مورد استفاده هستند.
۶. دوره گذار (Conversion Period)
دوره زمانی که طی آن واحد تولید از تولید متعارف به تولید ارگانیک تغییر وضعیت میدهد و باید تمامی الزامات مقرره را رعایت کند، بدون آنکه محصول تولیدی هنوز بهعنوان «ارگانیک» عرضه شود.
۷. آلودگی (Contamination)
ورود ناخواسته مواد یا محصولات غیرمجاز که میتواند بر وضعیت ارگانیک محصول اثر بگذارد.
۸. اقدامات احتیاطی (Precautionary Measures)
اقداماتی که بهرهبردار برای جلوگیری از آلودگی، اختلاط یا جایگزینی محصولات ارگانیک و غیرارگانیک اجرا میکند.
اهمیت ماده ۳ برای ممیز
بیشتر عدم انطباقهای ممیزی ناشی از برداشت نادرست از همین تعاریف است. بنابراین ممیز باید بر مفاهیمی مانند «بهرهبردار»، «واحد تولید»، «دوره گذار»، «آلودگی» و «اقدامات احتیاطی» تسلط کامل داشته باشد.
چکلیست ممیزی مواد ۱ تا ۳
| سؤال ممیزی | شواهد مورد انتظار | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| آیا محصول در دامنه مقرره قرار دارد؟ | مشخصات محصول، کد HS، مستندات فنی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| آیا دامنه گواهی با فعالیت واقعی منطبق است؟ | درخواست گواهی، شرح فعالیت، بازدید میدانی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| آیا بهرهبردار مسئولیتهای خود را تعریف کرده است؟ | ساختار سازمانی، شرح وظایف | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| آیا واحدهای تولیدی بهطور کامل شناسایی شدهاند؟ | نقشه سایت، فهرست واحدها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| آیا دوره گذار در صورت نیاز مستند و کنترل شده است؟ | برنامه دوره گذار، سوابق اجرا | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| آیا اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از آلودگی و اختلاط وجود دارد؟ | روشهای اجرایی، سوابق آموزش، بازدید از محل | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| آیا ادعای «ارگانیک» فقط برای محصولات واجد شرایط استفاده شده است؟ | برچسبها، بستهبندی، مواد تبلیغاتی
صل دوماهداف و اصول تولید ارگانیکماده ۴ – اهداف (Objectives)ترجمه رسمیتولید ارگانیک باید به اهداف زیر کمک کند:
تفسیر برای نهاد گواهیکنندهممیز باید ارزیابی کند که آیا سیستم بهرهبردار صرفاً الزامات فنی را رعایت کرده یا واقعاً در راستای این اهداف طراحی و اجرا شده است. برای مثال، استفاده بیرویه از منابع آب یا بیتوجهی به رفاه دام، حتی اگر سایر الزامات رعایت شده باشند، با روح این ماده سازگار نیست. نمونه شواهد
نمونه عدم انطباقعدم انطباق عمده: تخریب پوشش گیاهی طبیعی یا آلودگی منابع آب ناشی از فعالیت بهرهبردار که با اهداف تولید ارگانیک مغایرت دارد. ماده ۵ – اصول کلی (General Principles)ترجمه رسمیتولید ارگانیک باید بر اصول زیر استوار باشد:
تفسیر برای ممیزممیز باید بررسی کند که بهرهبردار به جای اتکا به اصلاح مشکلات پس از وقوع، سیستم خود را بر پایه پیشگیری طراحی کرده است. برای نمونه، کنترل آفات باید ابتدا بر روشهای مدیریتی و زیستی استوار باشد و استفاده از نهادههای مجاز تنها در صورت نیاز و مطابق مقرره انجام شود. شواهد مورد انتظار
نمونه عدم انطباقعدم وجود برنامه مدون برای جلوگیری از اختلاط محصولات ارگانیک و غیرارگانیک. ماده ۶ – اصول ویژه کشاورزی (Specific Principles Applicable to Agricultural Activities)ترجمه رسمیفعالیتهای کشاورزی ارگانیک باید بر اساس اصول زیر انجام شوند:
نکات ممیزیدر این ماده، بازدید میدانی اهمیت ویژهای دارد. ممیز باید وضعیت واقعی مزرعه، مدیریت خاک، تناوب زراعی، پوشش گیاهی، منابع آب و نحوه استفاده از نهادهها را مشاهده و با مستندات تطبیق دهد. شواهد مورد انتظار
نمونه عدم انطباقاستفاده از بذر غیرارگانیک بدون مجوز یا مستندات لازم. ماده ۷ – اصول ویژه آبزیپروری (Specific Principles Applicable to Aquaculture)ترجمه رسمیتولید ارگانیک آبزیان باید بر اساس اصول زیر انجام شود:
کاربرد برای ممیزیممیز باید علاوه بر بررسی اسناد، شرایط واقعی مزرعه آبزیپروری را از نظر کیفیت آب، تراکم، مدیریت خوراک، امنیت زیستی و سلامت آبزیان ارزیابی کند. شواهد مورد انتظار
نمونه عدم انطباقاستفاده از خوراکی که منشأ یا ترکیب آن با الزامات ارگانیک انطباق ندارد. جدول تطبیق با ISO/IEC 17065
|
فصل چهارم
برچسبگذاری (Labelling)
ماده ۳۰ – استفاده از اصطلاحات مرتبط با تولید ارگانیک
ترجمه رسمی
اصطلاحاتی مانند:
- Organic
- Bio
- Eco
- Öko
- Biologique
- و معادلهای آنها در زبانهای کشورهای عضو اتحادیه اروپا،
تنها زمانی میتوانند در برچسب، تبلیغات یا اسناد تجاری استفاده شوند که محصول به طور کامل با الزامات مقرره (EU) 2018/848 مطابقت داشته و توسط یک نهاد کنترل یا نهاد گواهیکننده مجاز گواهی شده باشد.
هیچ واژه، علامت یا ادعایی که مصرفکننده را درباره ارگانیک بودن محصول گمراه کند، مجاز نیست.
هدف ماده
حفاظت از اعتماد مصرفکننده و جلوگیری از سوءاستفاده از عنوان «ارگانیک».
وظایف نهاد گواهیکننده
پیش از صدور گواهی، نهاد گواهیکننده باید بررسی کند که:
- متن برچسب صحیح است.
- ادعاهای ارگانیک مطابق مقرره هستند.
- اطلاعات اجباری درج شده است.
- ادعاهای گمراهکننده وجود ندارد.
شواهد مورد انتظار
- فایل نهایی طراحی برچسب
- نمونه بستهبندی
- متن تبلیغات
- وبسایت
- کاتالوگها
- بروشورها
سؤالات ممیزی
- آیا واژه Organic فقط برای محصول گواهیشده استفاده شده است؟
- آیا تبلیغات با دامنه گواهی مطابقت دارد؟
- آیا ادعایی فراتر از دامنه گواهی مطرح شده است؟
نمونه عدم انطباق
Major NC
استفاده از عبارت
100% Organic
در حالی که محصول هنوز گواهی دریافت نکرده است.
ماده ۳۱ – برچسب محصولات در دوره گذار
ترجمه رسمی
محصولات دوره گذار فقط در شرایط مشخص مقرر در این مقرره میتوانند با عبارت مربوط به «دوره گذار به ارگانیک» عرضه شوند و نباید به گونهای برچسبگذاری شوند که مصرفکننده آنها را محصول کاملاً ارگانیک تلقی کند.
نکته مهم برای ممیز
ممیز باید اطمینان یابد که:
- واژه «Organic» به تنهایی استفاده نشده است.
- عبارت «در دوره گذار به تولید ارگانیک» بهدرستی درج شده است.
- استفاده از این عبارت با مقرره مطابقت دارد.
ماده ۳۲ – استفاده از لوگوی اتحادیه اروپا (EU Organic Logo)
ترجمه رسمی
لوگوی رسمی ارگانیک اتحادیه اروپا فقط برای محصولاتی قابل استفاده است که:
- با این مقرره منطبق باشند؛
- گواهی معتبر داشته باشند؛
- تمام الزامات برچسبگذاری را رعایت کرده باشند.
مشخصات لوگو
لوگو باید مطابق مشخصات رسمی اتحادیه اروپا استفاده شود، از جمله:
- رنگ
- نسبت ابعاد
- حداقل اندازه
- فضای آزاد اطراف لوگو
وظیفه ممیز
ممیز باید بررسی کند:
- آیا لوگوی صحیح استفاده شده است؟
- آیا رنگ و ابعاد مطابق دستورالعمل است؟
- آیا لوگو تغییر داده نشده است؟
نمونه عدم انطباق
تغییر رنگ لوگوی اتحادیه اروپا بدون مجوز.
ماده ۳۳ – شماره کد نهاد کنترل
ترجمه رسمی
در کنار لوگوی اتحادیه اروپا باید شماره کد نهاد کنترل یا نهاد گواهیکننده درج شود.
نمونه:
DE-ÖKO-001
FR-BIO-10
IT-BIO-009
هدف
قابلیت ردیابی نهاد صادرکننده گواهی.
وظیفه PSA
در صورتی که PSA در آینده به عنوان نهاد مورد پذیرش برای این نظام فعالیت کند، باید یک کد شناسایی رسمی مطابق الزامات مرجع ذیصلاح دریافت و بر روی برچسبها درج شود. (نحوه تخصیص این کد بسته به نظام نظارتی کشور و بازار مقصد متفاوت است.)
ماده ۳۴ – منشأ مواد اولیه
در کنار لوگو باید منشأ مواد اولیه کشاورزی نیز مشخص شود.
نمونهها:
EU Agriculture
Non-EU Agriculture
EU/Non-EU Agriculture
در صورت امکان میتوان نام کشور را نیز درج کرد، برای مثال:
Iran Agriculture
البته این امر زمانی مجاز است که شرایط مقرره برای درج نام کشور رعایت شده باشد.
ممیز بررسی میکند
- آیا منشأ صحیح نوشته شده است؟
- آیا ادعای کشور تولیدکننده صحیح است؟
- آیا مواد اولیه واقعاً از همان منشأ هستند؟
ماده ۳۵ – گواهی بهرهبردار
هر بهرهبردار باید دارای گواهی معتبر باشد که حداقل شامل موارد زیر باشد:
- نام بهرهبردار
- نشانی
- دامنه گواهی
- فعالیتها
- محصولات
- وضعیت گواهی
- تاریخ اعتبار
وظایف ممیز
ممیز باید بررسی کند:
- آیا گواهی معتبر است؟
- آیا دامنه گواهی با فعالیت واقعی مطابقت دارد؟
- آیا تغییرات دامنه ثبت شدهاند؟
چکلیست ممیزی برچسبگذاری
| سؤال | شواهد |
|---|---|
| آیا محصول دارای گواهی معتبر است؟ | گواهی |
| آیا لوگوی اتحادیه اروپا صحیح است؟ | نمونه برچسب |
| آیا شماره نهاد کنترل درج شده است؟ | بستهبندی |
| آیا منشأ مواد اولیه صحیح است؟ | مستندات ردیابی |
| آیا تبلیغات با دامنه گواهی مطابقت دارد؟ | وبسایت، بروشور |
| آیا ادعاهای گمراهکننده وجود دارد؟ | تبلیغات |
نمونه عدم انطباقها
Minor
اندازه لوگو اندکی کمتر از حداقل مجاز است، بدون اینکه موجب گمراهی مصرفکننده شود.
Major
شماره نهاد کنترل روی برچسب درج نشده است.
Critical
استفاده از لوگوی ارگانیک اتحادیه اروپا روی محصولی که گواهی معتبر ندارد یا خارج از دامنه گواهی است.
فصل پنجم
گواهی (Certification)
ماده ۳۵ – صدور گواهی (Certificate)
توجه: در پاسخ قبلی بهاشتباه بخشی از محتوای ماده ۳۵ را ذیل فصل برچسبگذاری آوردم. جایگاه صحیح آن در فصل پنجم «گواهی» است.
ترجمه رسمی
هر بهرهبردار یا گروه بهرهبرداران که الزامات این مقرره را رعایت کرده باشد، باید پیش از عرضه هرگونه محصول با عنوان ارگانیک یا در دوره گذار، از نهاد کنترل یا نهاد گواهیکننده، گواهی دریافت کند.
گواهی باید حداقل شامل موارد زیر باشد:
- نام و نشانی بهرهبردار؛
- فعالیتهای تحت پوشش؛
- فهرست محصولات یا گروههای محصول؛
- دامنه گواهی؛
- تاریخ صدور؛
- مدت اعتبار؛
- نام و مشخصات نهاد گواهیکننده.
تفسیر برای PSA
این ماده مشخص میکند که گواهی یک سند رسمی حقوقی است، نه صرفاً یک مدرک تبلیغاتی.
بنابراین PSA باید برای صدور گواهی، فرآیندی مستند و قابل دفاع داشته باشد.
فرآیند صحیح صدور گواهی
درخواست
↓
بازنگری درخواست
↓
برنامهریزی ممیزی
↓
ممیزی مرحله اول (در صورت نیاز)
↓
ممیزی اصلی
↓
گزارش ممیزی
↓
اقدامات اصلاحی
↓
بازنگری فنی
↓
تصمیمگیری مستقل
↓
صدور گواهی
این فرآیند باید با الزامات ISO/IEC 17065 همسو باشد.
مدارک لازم
قبل از صدور گواهی، حداقل مدارک زیر باید موجود باشد:
✓ درخواست
✓ قرارداد
✓ برنامه ممیزی
✓ گزارش ممیزی
✓ چکلیست
✓ شواهد
✓ گزارش عدم انطباق
✓ اقدامات اصلاحی
✓ گزارش بازنگری
✓ تصمیم صدور گواهی
نمونه عدم انطباق
صدور گواهی قبل از بسته شدن عدم انطباقهای عمده.
این موضوع میتواند اعتبار تصمیم گواهی را زیر سؤال ببرد.
ماده ۳۶
گروه بهرهبرداران (Group of Operators)
این ماده یکی از مهمترین نوآوریهای مقرره ۲۰۱۸/۸۴۸ است.
ترجمه
تولیدکنندگان کوچک میتوانند بهصورت گروهی گواهی دریافت کنند، مشروط بر اینکه:
- یک سیستم کنترل داخلی (Internal Control System – ICS) داشته باشند.
- اعضای گروه قابل شناسایی باشند.
- مسئول گروه تعیین شده باشد.
- ممیزی داخلی بهصورت منظم انجام شود.
- سوابق نگهداری گردد.
اهمیت برای ایران
این ماده برای:
- زعفران
- پسته
- خرما
- چای
- برنج
- گیاهان دارویی
- زنبورداران
- باغداران کوچک
بسیار کاربردی است.
به جای صدور هزاران گواهی انفرادی، میتوان یک گواهی گروهی صادر کرد.
ممیز چه چیزهایی را بررسی میکند؟
ساختار ICS
آیا مسئول کنترل داخلی تعیین شده است؟
فهرست اعضا
آیا اعضا مشخص هستند؟
نقشه مزارع
آیا محل همه مزارع مشخص است؟
ممیزی داخلی
آیا هر عضو سالانه ممیزی میشود؟
آموزش
آیا اعضا آموزش دیدهاند؟
شواهد
- دستورالعمل ICS
- ساختار سازمانی
- فهرست اعضا
- گزارش ممیزی داخلی
- سوابق آموزش
- نقشه مزارع
نمونه عدم انطباق
ICS وجود دارد اما هیچ ممیزی داخلی انجام نشده است.
ماده ۳۷
اقدامات در صورت ظن به عدم انطباق
اگر احتمال وجود عدم انطباق وجود داشته باشد، بهرهبردار باید:
- فوراً بررسی را آغاز کند.
- محصول مشکوک را جدا کند.
- از فروش آن بهعنوان ارگانیک جلوگیری کند.
- موضوع را به نهاد گواهیکننده اطلاع دهد.
نقش PSA
پس از دریافت گزارش، PSA باید:
- ارزیابی ریسک انجام دهد.
- در صورت نیاز نمونهبرداری کند.
- وضعیت محصول را مشخص کند.
- درباره تعلیق، محدودیت یا ادامه اعتبار گواهی تصمیم بگیرد.
شواهد
- گزارش حادثه
- سوابق قرنطینه محصول
- نمونهبرداری
- نتایج آزمایش
- اقدامات اصلاحی
ماده ۳۸
اقدامات نهاد گواهیکننده
در صورت مشاهده عدم انطباق، نهاد گواهیکننده باید متناسب با شدت موضوع اقدام کند.
گزینهها
ممکن است:
- اخطار صادر شود.
- اصلاح درخواست شود.
- دامنه گواهی محدود شود.
- گواهی تعلیق شود.
- گواهی ابطال شود.
نکته مهم
این ماده بر اصل تناسب (Proportionality) تأکید دارد.
همه عدم انطباقها نباید به ابطال گواهی منجر شوند.
پیشنهاد برای PSA
من پیشنهاد میکنم دقیقاً مانند استانداردهای ISO/IEC 17021 و ISO/IEC 17065، یک ماتریس طبقهبندی عدم انطباقها طراحی کنیم.
مثلاً:
| نوع | تعریف | تصمیم |
|---|---|---|
| Minor | تأثیر محدود بر انطباق | اصلاح در زمان مشخص |
| Major | نقص مؤثر بر انطباق | تعلیق صدور یا الزام به اصلاح پیش از صدور |
| Critical | تقلب، جعل یا از دست رفتن یکپارچگی ارگانیک | تعلیق یا ابطال گواهی، بسته به شواهد و شدت موضوع |
این نکته مهم است که مقرره ۲۰۱۸/۸۴۸ خودِ این سه اصطلاح (Minor، Major، Critical) را تعریف نمیکند؛ مقرره نهاد گواهیکننده را ملزم میکند متناسب با ماهیت و شدت عدم انطباق تصمیمگیری کند. بنابراین اگر PSA این طبقهبندی را در طرح گواهی خود استفاده کند، باید تعاریف، معیارها و پیامدهای هر سطح را بهصورت شفاف در مستندات طرح گواهی تدوین کند و آن را بهطور یکنواخت اجرا نماید
فصل هفتم
نظام کنترل (Control System)
ماده ۵۸
اصول نظام کنترل
ترجمه رسمی
نظام کنترل باید به گونهای طراحی شود که اطمینان معقول از انطباق بهرهبرداران با مقرره فراهم شود و بتواند از بروز تقلب، سوءاستفاده و گمراهی مصرفکننده جلوگیری کند.
تفسیر
این ماده مفهوم بسیار مهمی را بیان میکند:
هدف ممیزی «اثبات کمال» نیست؛ هدف، دستیابی به اطمینان معقول (Reasonable Assurance) از انطباق است.
این مفهوم با رویکرد ISO/IEC 17065 نیز کاملاً همسو است.
اصول کنترل
سیستم کنترل باید مبتنی بر:
- ارزیابی ریسک
- شواهد عینی
- قابلیت ردیابی
- بیطرفی
- صلاحیت ممیزان
- تصمیمگیری مستقل
باشد.
ماده ۵۹
فراوانی بازرسیها
ترجمه
تمام بهرهبرداران حداقل یک بار تحت کنترل قرار میگیرند.
اما تعداد و نوع بازرسیها باید بر اساس ریسک تعیین شود.
نکته بسیار مهم
در مقرره جدید، دیگر همه سازمانها دقیقاً شرایط یکسانی ندارند.
سازمانی که:
- سابقه خوبی دارد،
- عدم انطباق ندارد،
- ریسک پایینی دارد،
ممکن است نیاز به بازرسیهای تکمیلی کمتری نسبت به یک بهرهبردار پرریسک داشته باشد.
PSA باید چه کاری انجام دهد؟
باید یک روش اجرایی با عنوان:
Risk-Based Audit Programme
تدوین شود.
معیارهای ارزیابی ریسک
مثلاً:
| عامل | امتیاز |
|---|---|
| محصول پرریسک | ۵ |
| سابقه تقلب | ۵ |
| چند سایت | ۳ |
| فرآوری پیچیده | ۴ |
| صادرات | ۳ |
| سابقه عدم انطباق | ۴ |
| بهرهبردار جدید | ۳ |
بر اساس امتیاز:
۰–۱۰ → ریسک پایین
۱۱–۲۰ → متوسط
بیش از ۲۰ → بالا
ماده ۶۰
بازرسیهای بدون اطلاع قبلی
یکی از مهمترین نوآوریهای مقرره.
ترجمه:
در صورت نیاز، بازرسیها میتوانند بدون اطلاع قبلی انجام شوند.
چرا؟
برای جلوگیری از:
- پنهان کردن شواهد
- جابجایی محصولات
- حذف اسناد
- تغییر شرایط واقعی
موارد مناسب
مثلاً:
- شکایت
- گزارش تقلب
- نتایج مشکوک آزمایشگاه
- اختلاف در توازن جرمی
- سابقه تخلف
شواهد
ممیز باید بررسی کند:
- موجودی واقعی
- انبار
- اسناد روز
- تولید جاری
- حمل جاری
ماده ۶۱
نمونهبرداری
در صورت نیاز، نمونهبرداری باید انجام شود.
نمونهبرداری برای
- باقیمانده سموم
- فلزات سنگین
- GMO
- آلودگی
- تقلب
PSA
باید روش اجرایی مستقل برای نمونهبرداری داشته باشد.
حداقل شامل:
- انتخاب نمونه
- زنجیره انتقال
- کدگذاری
- نگهداری
- آزمایشگاه
- تفسیر نتایج
ماده ۶۲
بررسی سوابق
ممیز باید:
تمام سوابق را بررسی کند.
از جمله:
- خرید
- فروش
- تولید
- انبار
- حمل
- آموزش
- شکایات
- اقدامات اصلاحی
مهمترین ابزار ممیز
توازن جرمی (Mass Balance)
مثلاً
شرکت اعلام میکند:
۱۰ تن گندم ارگانیک خریداری کرده است.
اما
۱۵ تن آرد ارگانیک فروخته است.
غیرممکن است.
این مهمترین ابزار کشف تقلب است.
ماده ۶۳
رسیدگی به عدم انطباق
اگر عدم انطباق مشاهده شود،
باید:
- ثبت شود.
- طبقهبندی شود.
- اصلاح شود.
- اثربخشی اصلاح بررسی شود.
PSA
باید روش اجرایی:
Nonconformity Management
را داشته باشد.
ماده ۶۴
تعلیق یا محدودیت
در صورت وجود عدم انطباق مؤثر،
ممکن است:
- محصول خاص
- یک مزرعه
- یک سایت
- یک فرآیند
از دامنه گواهی حذف شود.
ماده ۶۵
ابطال گواهی
در صورت:
- تقلب
- جعل
- استفاده عمدی از مواد ممنوع
- عدم همکاری
ممکن است
گواهی ابطال شود.
ماده ۶۶
اطلاعرسانی
در صورت کشف تخلف،
اطلاعات باید به:
- مقام ذیصلاح
- نهادهای مربوط
- سایر کشورها (در صورت لزوم)
اعلام شود.
جدول ممیزی فصل هفتم
| ماده | سؤال ممیزی | شواهد |
|---|---|---|
| ۵۸ | آیا سیستم کنترل مبتنی بر ریسک است؟ | روش اجرایی |
| ۵۹ | برنامه ممیزی چگونه تعیین شده است؟ | ماتریس ریسک |
| ۶۰ | آیا بازرسی بدون اطلاع قبلی انجام شده است؟ | گزارش |
| ۶۱ | آیا نمونهبرداری صحیح انجام شده است؟ | فرم نمونه |
| ۶۲ | آیا توازن جرمی صحیح است؟ | سوابق خرید و فروش |
| ۶۳ | آیا عدم انطباق بسته شده است؟ | CAR |
| ۶۴ | آیا دامنه محدود شده است؟ | تصمیم گواهی |
| ۶۵ | آیا ابطال مستند است؟ | پرونده |
| ۶۶ | آیا اطلاعرسانی انجام شده است؟ | مکاتبات |
فصل هشتم
مقررات عمومی، انتقالی و نهایی
(مواد ۶۷ تا ۶۱؛ شمارهگذاری دقیق را همیشه باید با نسخه رسمی مقرره تطبیق داد، زیرا برخی مواد در نسخههای تجمیعشده و اصلاحات بعدی تغییر یافتهاند.)
این بخش عمدتاً به موضوعات زیر میپردازد:
- اختیارات کمیسیون اروپا برای تصویب مقررات تکمیلی (Delegated و Implementing Acts)
- مقررات انتقالی
- لغو مقرره قبلی (EC) No 834/2007
- زمان لازمالاجرا شدن مقرره
از نظر ممیزی روزمره، این مواد اهمیت کمتری نسبت به فصلهای قبلی دارند، اما برای طراحی و بهروزرسانی طرح گواهی باید همواره آخرین مقررات تکمیلی اتحادیه اروپا نیز بررسی شوند.
مهمترین بخش مقرره
پیوستها (ANNEXES)
اگر بخواهم اهمیت کل مقرره را از دید یک نهاد گواهیکننده رتبهبندی کنم، چنین خواهد بود:
| بخش | اهمیت برای PSA |
|---|---|
| پیوستها | ⭐⭐⭐⭐⭐ |
| فصل کنترل | ⭐⭐⭐⭐⭐ |
| فصل تولید | ⭐⭐⭐⭐⭐ |
| فصل گواهی | ⭐⭐⭐⭐⭐ |
| فصل برچسب | ⭐⭐⭐⭐ |
| تعاریف | ⭐⭐⭐⭐ |
پیوست I
گیاهان و محصولات گیاهی
این پیوست شامل الزامات عملیاتی برای:
- محصولات زراعی
- محصولات باغی
- گلخانه
- سبزی و صیفی
- گیاهان دارویی
- قارچ
است.
ممیز باید بررسی کند
- مدیریت خاک
- تناوب زراعی
- بذر
- نهال
- آبیاری
- کنترل آفات
- برداشت
- انبار
پیوست II
دام
این مهمترین پیوست برای دامپزشکان است.
تقریباً تمام موارد زیر را پوشش میدهد:
گاو
- جایگاه
- مرتع
- خوراک
- واکسیناسیون
- درمان
- حمل
- رفاه
گوسفند
بز
اسب
خوک
طیور
زنبور
آبزیان
شترمرغ
هر کدام
دارای الزامات اختصاصی هستند.
این پیوست برای PSA
حداقل
۴۰۰ سؤال ممیزی
تولید خواهد کرد.
پیوست III
بستهبندی
حمل
انبار
جداسازی
برچسب
صادرات
پیوست IV
لوگوی اتحادیه اروپا
مشخص میکند:
- رنگ
- اندازه
- فونت
- نسبتها
- محل درج
پیوست V
شماره نهاد کنترل
پیوست VI
نمونه گواهی
اگر من جای PSA بودم
کل مقرره را به
۴ سطح
تبدیل میکردم.
سطح ۱
قانون
همین Regulation
سطح ۲
Scheme
مثلاً
PSA Organic Scheme
سطح ۳
Procedures
حدود
۴۰ روش اجرایی
مثلاً
PR-ORG-01
Application Review
PR-ORG-02
Audit Planning
PR-ORG-03
Organic Inspection
PR-ORG-04
Sampling
PR-ORG-05
Mass Balance
PR-ORG-06
Risk Assessment
PR-ORG-07
Decision Making
PR-ORG-08
Use of Organic Mark
PR-ORG-09
Complaint
PR-ORG-10
Appeal
PR-ORG-11
Witness Audit
PR-ORG-12
Internal Audit
…
سطح ۴
Forms
حدود
۸۰ فرم
مثلاً
FR-ORG-001
Application
FR-ORG-002
Risk Assessment
FR-ORG-003
Audit Plan
FR-ORG-004
Audit Checklist
FR-ORG-005
Sampling
FR-ORG-006
Mass Balance
FR-ORG-007
Decision
FR-ORG-008
Certificate
FR-ORG-009
Complaint
FR-ORG-010
Appeal