شرکت پایش سلامت آسیا

پیوست فنی احراز دوره گذار دام و محصولات دامی

کد پیشنهادی: PSA-ANN-ORG-CON-LIV-01
عنوان: الزامات تخصصی احراز طی شدن دوره گذار دام و محصولات دامی
مرتبط با: QMS-PRO-ORG-CON-001 ـ روش اجرایی عمومی احراز طی شدن کامل دوره گذار
ویرایش: 01
تاریخ اجرا: ……………
تهیه‌کننده: مدیر فنی گواهی محصول
بازنگری‌کننده: مدیر تضمین کیفیت
تصویب‌کننده: مدیرعامل

1. هدف

هدف این پیوست، تعیین معیارها و روش‌های تخصصی شرکت پایش سلامت آسیا برای احراز شروع، استمرار و تکمیل دوره تبدیل یا گذار دام، گله، اراضی چرا، اراضی تولید خوراک و محصولات دامی به وضعیت ارگانیک است.

این پیوست تضمین می‌کند که صدور گواهی برای گوشت، شیر، تخم‌مرغ و سایر محصولات دامی، صرفاً بر اساس سپری شدن زمان انجام نشده و موارد زیر نیز احراز شوند:

منشأ دام؛
مدت نگهداری دام تحت مدیریت ارگانیک؛
وضعیت اراضی و چراگاه‌ها؛
منشأ و ترکیب خوراک؛
مدیریت بهداشت و درمان؛
رفاه دام؛
شناسایی و ردیابی؛
تفکیک دام و محصول؛
حمل‌ونقل، ذبح، جمع‌آوری و نگهداری محصول؛
و رعایت مقررات مراجع ذی‌صلاح.

2. دامنه کاربرد

این پیوست برای احراز دوره گذار موارد زیر کاربرد دارد:

گاو و گاومیش پرواری؛
گاو و گاومیش شیری؛
گوسفند و بز پرواری؛
گوسفند و بز شیری؛
شتر، در صورت شمول ضوابط مصوب؛
طیور گوشتی؛
مرغ تخم‌گذار؛
دام‌های مولد و جایگزین؛
چراگاه‌ها و اراضی تولید خوراک دام؛
گوشت و آلایش خوراکی؛
شیر خام؛
تخم‌مرغ؛
سایر محصولات دامی خام مشمول استاندارد.

زنبورعسل، آبزی‌پروری و فرآوری ثانویه محصولات دامی، مشمول پیوست‌های تخصصی جداگانه هستند.

3. مراجع

3-1 مراجع الزام‌آور ملی

استاندارد ملی ایران INSO 11000:2025، تجدیدنظر سوم؛
طرح ارزیابی انطباق محصولات ارگانیک و در حال گذار به ارگانیک سازمان ملی استاندارد ایران؛
استاندارد ملی ایران 5555، کشاورزی ارگانیک ـ واژه‌نامه؛
استاندارد ملی ایران 11101، بیشینه مقدار مجاز باقی‌مانده داروهای دامی در مواد غذایی؛
استاندارد ملی ایران 12000، غذای حلال ـ راهنمای عمومی؛
ضوابط سازمان دامپزشکی کشور؛
ISO/IEC 17065؛
ISO/IEC 17020؛
ISO/IEC 17025.

3-2 مراجع بین‌المللی تطبیقی

Codex Guidelines for Organically Produced Foods؛
Regulation (EU) 2018/848 و مقررات اجرایی مربوط به تولید ارگانیک دام؛
USDA National Organic Program، 7 CFR Part 205؛
IFOAM Norms؛
اصول رفاه حیوانات WOAH.

3-3 قاعده تقدم

برای اعطای گواهینامه و نشان ملی ارگانیک ایران، الزامات INSO 11000، طرح ملی و مقررات مراجع ذی‌صلاح ایران مقدم است. در صورت درخواست گواهی صادراتی، الزامات بازار مقصد نیز باید در برنامه ارزیابی وارد شود.

4. اصطلاحات اختصاصی

4-1 دوره گذار دام

مدتی است که دام با منشأ غیرارگانیک، تحت تمامی الزامات مدیریت ارگانیک نگهداری می‌شود تا محصول حاصل از آن پس از تکمیل مدت مقرر و احراز سایر الزامات، واجد شرایط ارگانیک شود.

4-2 دوره گذار اراضی دامداری

مدتی است که چراگاه، مرتع، اراضی تولید علوفه یا خوراک دام، مطابق الزامات تولید گیاهی ارگانیک مدیریت می‌شوند تا برای چرای دام یا تولید خوراک ارگانیک قابل استفاده باشند.

4-3 محصول دامی ارگانیک

محصولی است که از دام واجد شرایط ارگانیک، در واحد تحت کنترل، با خوراک، مدیریت، درمان، رفاه، حمل‌ونقل و فرآیند تولید منطبق با الزامات استاندارد به دست آمده باشد.

4-4 دام جایگزین

دامی است که برای توسعه، بازسازی یا نوسازی گله وارد واحد می‌شود.

4-5 گله بسته

گله‌ای که تأمین دام جایگزین آن عمدتاً از طریق زادآوری داخلی انجام شده و ورود دام از خارج محدود و کنترل‌شده است.

4-6 درمان آلوپاتیک

درمان با داروهای دامپزشکی شیمیایی، از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها، که در صورت ضرورت درمانی و تحت نظارت دامپزشک استفاده می‌شود.

5. اصول عمومی دوره گذار دام

5-1 یکپارچگی واحد

دام باید جزئی یکپارچه از واحد کشاورزی ارگانیک باشد و ارتباط آن با زمین، چراگاه، تولید خوراک، مدیریت کود و چرخه مواد مغذی مشخص باشد. INSO 11000 دامپروری ارگانیک را فعالیتی وابسته به زمین می‌داند و دسترسی علف‌خواران به چراگاه را اصل قرار می‌دهد.

5-2 احراز هم‌زمان چند مؤلفه

وضعیت ارگانیک محصول دامی فقط زمانی قابل پذیرش است که وضعیت موارد زیر به‌طور هم‌زمان احراز شود:

خود دام؛
اراضی چرا؛
اراضی تولید خوراک؛
خوراک خریداری‌شده؛
مدیریت بهداشت و درمان؛
جایگاه و رفاه؛
محصول حاصل؛
زنجیره جمع‌آوری، حمل و نگهداری.

5-3 منع انتقال رفت‌وبرگشتی

دام نباید به‌طور مکرر میان سیستم ارگانیک و غیرارگانیک جابه‌جا شود. دام یا محصولی که وضعیت ارگانیک خود را از دست داده است، فقط پس از اجرای الزامات و دوره مقرر می‌تواند مجدداً برای ارزیابی مطرح شود.

5-4 تفکیک با زنبور و آبزی

اگرچه در تعریف عمومی استاندارد، زنبورعسل و آبزیان نیز در گروه دام قرار گرفته‌اند، الزامات دوره گذار آنها باید طبق پیوست تخصصی خودشان ارزیابی شود.

6. تشکیل پرونده واحد دامداری

6-1 اطلاعات واحد

پرونده باید حداقل شامل موارد زیر باشد:

نام و مشخصات عامل؛
نشانی و مختصات واحد؛
نوع فعالیت؛
ظرفیت اسمی و عملی؛
گونه و نژاد دام؛
نوع محصول؛
تعداد دام به تفکیک سن، جنس و گروه تولید؛
مساحت جایگاه‌ها؛
مساحت مرتع و اراضی تولید خوراک؛
منابع آب؛
انبار خوراک؛
انبار دارو؛
محل قرنطینه؛
محل نگهداری محصول؛
کشتارگاه، مرکز جمع‌آوری شیر یا تخم‌مرغ مرتبط.

6-2 نقشه واحد

نقشه باید نشان‌دهنده موارد زیر باشد:

جایگاه هر گروه دام؛
بخش ارگانیک، در حال گذار و غیرارگانیک؛
چراگاه و مسیر دسترسی؛
انبار خوراک؛
محل تهیه و مخلوط‌کردن جیره؛
انبار دارو و مواد ضدعفونی؛
محل قرنطینه و درمان؛
محل نگهداری کود؛
شیردوشی یا جمع‌آوری تخم‌مرغ؛
مسیر ورود و خروج دام و محصول؛
منابع احتمالی آلودگی.

7. تعیین تاریخ شروع دوره گذار دام

تاریخ شروع دوره گذار هر دام یا گروه دام زمانی پذیرفته می‌شود که:

دام به‌طور یکتا یا گروهی شناسایی شده باشد؛
منشأ و تاریخ ورود دام مشخص باشد؛
دام از تاریخ تعیین‌شده تحت مدیریت ارگانیک قرار گرفته باشد؛
خوراک، جایگاه، چرا، درمان و نگهداری مطابق الزامات باشد؛
سوابق روزانه از همان تاریخ موجود باشد؛
امکان تفکیک دام و محصول آن برقرار باشد؛
واحد تحت نظام کنترل PSA قرار گرفته باشد.

تاریخ خرید یا ورود دام به‌تنهایی تاریخ شروع دوره گذار محسوب نمی‌شود، مگر آنکه اجرای تمام الزامات از همان تاریخ احراز گردد.

8. احراز منشأ دام

8-1 اصل عمومی

دام باید ترجیحاً:

در واحد ارگانیک متولد شده باشد؛
از دام‌های ارگانیک حاصل شده باشد؛
و در تمام طول زندگی تحت مدیریت ارگانیک پرورش یافته باشد.

8-2 خرید دام غیرارگانیک

ورود دام غیرارگانیک فقط در شرایط پیش‌بینی‌شده در استاندارد و مقررات مرجع ذی‌صلاح، از جمله موارد زیر قابل بررسی است:

ایجاد اولیه گله؛
توسعه قابل ملاحظه واحد؛
تغییر نژاد؛
بازسازی گله پس از مرگ‌ومیر یا حوادث؛
ورود دام نر برای اصلاح نژاد؛
نبود دام ارگانیک قابل دسترس.

عدم دسترسی به دام ارگانیک باید قبل از خرید مستند و توسط PSA بررسی شود.

8-3 سن ورود دام

اولویت با ورود دام در کمترین سن ممکن است. INSO 11000 برای ورود گوساله، بره، بزغاله و طیور غیرارگانیک، محدودیت‌های سنی و شرایط ویژه مقرر کرده است.

8-4 محدودیت دام جایگزین

تعداد دام ماده بالغ غیرارگانیک واردشده برای نوسازی گله نباید از حدود مقرر در استاندارد و مقررات مرجع ذی‌صلاح تجاوز کند. استاندارد برای گاو و گاومیش بالغ و نیز گوسفند و بز بالغ، سقف سالانه تعیین کرده است.

8-5 مدارک منشأ

حداقل سوابق لازم عبارت‌اند از:

گواهی یا فاکتور خرید؛
شماره گوش یا شناسه دام؛
گواهی بهداشتی؛
سن و تاریخ تولد؛
نژاد و جنس؛
وضعیت آبستنی؛
سوابق درمان؛
واحد مبدأ؛
وضعیت ارگانیک یا غیرارگانیک مبدأ؛
تاریخ ورود به واحد.

9. معیارهای زمانی دوره گذار

9-1 اراضی چرا و تولید خوراک

اراضی مورد استفاده برای تغذیه و چرای دام باید مطابق الزامات دوره گذار محصولات گیاهی ارزیابی شوند. وضعیت دام، جایگزین وضعیت زمین و خوراک نمی‌شود؛ بنابراین دام واجد شرایط نمی‌تواند از چراگاه یا خوراک نامنطبق استفاده کند، مگر در حدود استثنائات مصوب.

9-2 تبدیل هم‌زمان دام و اراضی

چنانچه تبدیل دام، چراگاه و اراضی تولید خوراک به‌طور هم‌زمان انجام شود، کاهش دوره مشترک فقط زمانی قابل بررسی است که:

دام و نتاج آن عمدتاً با محصولات همان واحد تغذیه شوند؛
دام، زمین و خوراک همگی تحت کنترل واحد باشند؛
اختلاط با خوراک یا دام غیرارگانیک رخ ندهد؛
الزامات مرجع ذی‌صلاح رعایت شود.

INSO 11000 در شرایط مقرر، امکان تعیین دوره مشترک دو‌ساله برای دام، چراگاه و اراضی تولید خوراک را پیش‌بینی کرده است.

9-3 گاو پرواری

برای عرضه گاو و گوشت گاو به‌عنوان ارگانیک:

دام باید حداقل ۱۲ ماه در سیستم مدیریت ارگانیک نگهداری شده باشد؛
و حداقل سه‌چهارم طول عمر آن در سیستم ارگانیک سپری شده باشد.

هر دو شرط باید هم‌زمان احراز شوند.

9-4 گوساله پرواری واردشده

گوساله غیرارگانیک باید:

در سن مجاز مقرر وارد سیستم شود؛
بلافاصله پس از شیرگیری تحت مدیریت ارگانیک قرار گیرد؛
و مدت مقرر را پیش از عرضه به‌عنوان محصول ارگانیک طی کند.

سن، تاریخ شیرگیری، تاریخ ورود و تاریخ شروع مدیریت ارگانیک باید به‌طور جداگانه ثبت شود.

9-5 گاو شیری

شیر فقط پس از سپری‌شدن دوره مقرر مدیریت ارگانیک قابل عرضه به‌عنوان شیر ارگانیک است. برای گله‌هایی که نخستین بار تبدیل می‌شوند، دوره‌های اجرایی مرحله‌ای یا استثنائات فقط با استناد به ضابطه مصوب مرجع ذی‌صلاح قابل اعمال است.

در برنامه PSA باید تاریخ‌های زیر ثبت شود:

شروع مدیریت ارگانیک گله؛
شروع خوراک ارگانیک؛
پایان دوره گذار شیر؛
اولین تاریخ مجاز جمع‌آوری شیر ارگانیک.

9-6 گوسفند و بز پرواری

گوسفند و بز پرواری باید حداقل شش ماه تحت مدیریت ارگانیک قرار گرفته باشند تا محصول آنها برای وضعیت ارگانیک قابل بررسی باشد.

9-7 گوسفند و بز شیری

شیر گوسفند و بز فقط پس از تکمیل دوره مقرر مدیریت ارگانیک قابل پذیرش است. هرگونه دوره اجرایی کوتاه‌تر فقط با وجود مقرره صریح مرجع ذی‌صلاح قابل استفاده است.

9-8 طیور گوشتی

طیور گوشتی باید تمام دوره پرورش را در سیستم مدیریت ارگانیک طی کنند و ورود جوجه غیرارگانیک صرفاً تا سن مقرر در استاندارد و در صورت نبود جوجه ارگانیک قابل پذیرش است.

9-9 مرغ تخم‌گذار

مرغ تخم‌گذار باید دوره مقرر را تحت مدیریت ارگانیک طی کند و جوجه باید حداکثر در سن تعیین‌شده وارد سیستم شده باشد. تخم‌مرغ تولیدشده پیش از تکمیل دوره، ارگانیک محسوب نمی‌شود.

9-10 معیار سخت‌گیرانه‌تر

در صورت وجود تفاوت میان معیار ملی، ضابطه مرجع ذی‌صلاح و طرح بازار مقصد، معیار سخت‌گیرانه‌تر باید در برنامه ارزیابی مشخص شود.

10. برنامه مدیریت ارگانیک دام

عامل باید برنامه مکتوب مدیریت دام تهیه کند که حداقل شامل موارد زیر باشد:

منشأ و ورود دام؛
تولیدمثل و اصلاح نژاد؛
برنامه خوراک؛
برنامه چرا؛
برنامه بهداشت و پیشگیری؛
برنامه درمان؛
واکسیناسیون؛
رفاه دام؛
مدیریت جایگاه؛
حمل‌ونقل؛
مدیریت کود؛
شناسایی و ردیابی؛
تفکیک محصول؛
مدیریت شرایط اضطراری.

11. خوراک دام در دوره گذار

11-1 اصل کلی

در شرایط عادی باید نیاز غذایی دام از خوراک تولیدشده مطابق الزامات استاندارد تأمین شود. استفاده از خوراک در حال گذار فقط در حدود تعیین‌شده مجاز است.

11-2 بررسی خوراک

بازرس باید موارد زیر را بررسی کند:

ترکیب جیره؛
منشأ هر جزء؛
وضعیت ارگانیک یا در حال گذار؛
فاکتور خرید؛
گواهی تأمین‌کننده؛
مقدار خرید و مصرف؛
موجودی انبار؛
مواد افزودنی؛
احتمال وجود GMO؛
استفاده از مواد با منشأ حیوانی؛
خوراک غیرارگانیک اضطراری.

11-3 خوراک در حال گذار

مقادیر خوراک در حال گذار باید:

بر حسب ماده خشک محاسبه شود؛
با حدود استاندارد مطابقت داشته باشد؛
منبع آن مشخص باشد؛
در موازنه خوراک ثبت شود.

11-4 خوراک ممنوع

موارد زیر نباید در جیره استفاده شوند، مگر در مواردی که استاندارد صراحتاً مجاز کرده باشد:

GMO و مشتقات آن؛
محرک‌های رشد؛
هورمون‌های تولیدی؛
آنتی‌بیوتیک با هدف تحریک رشد؛
عوامل ضدکوکسیدیوز به‌صورت روتین؛
اوره و منابع نیتروژن غیرپروتئینی مصنوعی؛
خوراک‌های استخراج‌شده با حلال‌های غیرمجاز؛
رنگ مصنوعی برای افزایش رنگ زرده.

استاندارد استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها، مواد دارویی، محرک‌های رشد و هورمون‌ها در خوراک با هدف تحریک یا تنظیم رشد و تولید را ممنوع می‌کند.

11-5 تغذیه نوزاد

نوزاد پستانداران باید با شیر طبیعی و ترجیحاً شیر مادر، حداقل طی مدت تعیین‌شده برای گونه، تغذیه شود. استفاده از جایگزین‌های شیر حاوی ترکیبات نامنطبق در این دوره مجاز نیست.

12. چرا و اراضی عمومی

12-1 چرای دام ارگانیک

دام ارگانیک باید در اراضی ارگانیک چرا کند.

12-2 حضور دام غیرارگانیک

چرای دام غیرارگانیک در اراضی ارگانیک فقط در شرایط محدود و مشروط به:

عدم چرای هم‌زمان؛
رعایت اصول زیست‌محیطی؛
تفکیک دام و محصول؛
ثبت زمان ورود و خروج؛

قابل بررسی است.

12-3 اراضی عمومی

چرای دام ارگانیک در اراضی عمومی زمانی قابل پذیرش است که:

مواد غیرمجاز طی مدت مقرر استفاده نشده باشد؛
تفکیک دام ارگانیک از دام غیرارگانیک برقرار باشد؛
محصول حاصل از دوره چرای مختلط بدون احراز تفکیک، ارگانیک تلقی نشود؛
سوابق مسیر و مدت چرا نگهداری شود.

13. بهداشت و درمان دام

13-1 اصل پیشگیری

برنامه بهداشت باید بر پایه موارد زیر باشد:

انتخاب نژاد سازگار؛
تغذیه متعادل؛
تراکم مناسب؛
دسترسی به فضای باز؛
بهداشت جایگاه؛
کنترل انگل؛
کاهش تنش؛
قرنطینه دام ورودی؛
واکسیناسیون قانونی.

13-2 الزام درمان

دام بیمار یا مصدوم باید بدون تأخیر درمان شود، حتی اگر درمان موجب از دست رفتن وضعیت ارگانیک دام یا محصول شود. رفاه و سلامت دام نباید به دلیل حفظ ادعای ارگانیک به خطر افتد.

13-3 اولویت درمانی

اولویت با روش‌های مؤثر مجاز مانند:

مدیریت؛
فرآورده‌های گیاهی مجاز؛
درمان‌های حمایتی؛
مواد معدنی و ریزمغذی‌ها؛

است. در صورت ناکارآمدی این روش‌ها، استفاده درمانی از داروهای آلوپاتیک و آنتی‌بیوتیک‌ها با نظر دامپزشک مجاز است.

13-4 دوره منع مصرف

پس از درمان شیمیایی، دوره منع مصرف محصول باید حداقل مطابق استاندارد و مقررات دامپزشکی افزایش یابد. سوابق زیر الزامی است:

شناسه دام؛
تشخیص؛
نام دارو؛
مقدار و روش مصرف؛
تاریخ شروع و پایان درمان؛
دامپزشک تجویزکننده؛
دوره منع مصرف؛
تاریخ مجاز بازگشت محصول.

13-5 درمان پیشگیرانه

مصرف پیشگیرانه و روتین آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای آلوپاتیک مجاز نیست.

13-6 اثر درمان بر وضعیت دام

PSA باید برای هر درمان تعیین کند:

آیا فقط محصول یک دوره حذف می‌شود؛
آیا دام موقتاً از تولید ارگانیک خارج می‌شود؛
آیا شروع مجدد دوره گذار لازم است؛
یا دام به‌طور دائم از دامنه ارگانیک حذف می‌شود.

این تصمیم باید بر اساس نوع دارو، تعداد درمان، مقررات ملی و معیار تخصصی طرح اتخاذ شود.

14. رفاه و جایگاه دام

بازرس باید حداقل موارد زیر را ارزیابی کند:

دسترسی به آب و خوراک؛
فضای داخلی و خارجی؛
تهویه و نور؛
شرایط بستر؛
تراکم؛
آزادی حرکت؛
امکان رفتار طبیعی؛
دسترسی به چرا یا فضای باز؛
حفاظت در برابر شرایط نامساعد؛
جداسازی دام بیمار؛
برنامه اضطراری.

INSO 11000 حداقل مساحت‌های داخلی و خارجی را برای گروه‌های مختلف دام تعیین کرده و نگهداری طیور در قفس را مجاز نمی‌داند.

15. تولیدمثل و اصلاح نژاد

موارد زیر باید رعایت شود:

انتخاب نژاد سازگار با شرایط محلی؛
ترجیح تولیدمثل طبیعی؛
امکان استفاده از تلقیح مصنوعی در حدود مجاز؛
منع انتقال جنین در صورت ممنوعیت استاندارد؛
منع کلونینگ؛
منع مهندسی ژنتیک؛
منع هورمون‌درمانی تولیدمثلی، جز در موارد درمانی مجاز.

16. شناسایی و ردیابی دام

16-1 شناسایی

دام‌های بزرگ باید به‌صورت انفرادی شناسایی شوند؛
دام‌های کوچک و طیور می‌توانند حسب ضابطه به‌صورت گله‌ای شناسایی شوند؛
هر گروه باید کد یکتا داشته باشد.

16-2 سوابق دام

حداقل اطلاعات زیر باید موجود باشد:

تولد؛
منشأ؛
خرید؛
ورود و خروج؛
زادآوری؛
خوراک؛
واکسیناسیون؛
بیماری؛
درمان؛
چرا؛
تولید شیر یا تخم‌مرغ؛
حمل؛
فروش؛
ذبح.

استاندارد نگهداری سوابق روزآمد دام، منبع خوراک، درمان‌ها، جابه‌جایی و فروش را برای امکان ردیابی الزامی می‌داند.

17. تفکیک دام و محصول

در واحدهای دارای دام ارگانیک، در حال گذار و غیرارگانیک باید:

گروه‌ها جدا نگهداری شوند؛
شناسه‌ها متمایز باشند؛
خوراک جدا باشد؛
شیردوشی یا جمع‌آوری محصول تفکیک شود؛
ظروف و مخازن مشخص باشند؛
زمان عملیات ثبت شود؛
محصول نامنطبق وارد زنجیره ارگانیک نشود.

وجود دام غیرارگانیک در یک واحد فقط در صورت جداسازی کامل و کنترل مؤثر قابل پذیرش است.

18. کنترل شیر

برای گواهی شیر ارگانیک باید احراز شود:

گله دوره گذار را تکمیل کرده است؛
خوراک مطابق است؛
دام تحت درمان از خط شیر ارگانیک خارج شده است؛
مخزن و خط شیردوشی پاک‌سازی شده است؛
شیر ارگانیک و غیرارگانیک مخلوط نمی‌شوند؛
مقدار شیر با تعداد دام، روزهای شیردهی و عملکرد گله سازگار است؛
دمای نگهداری و حمل مطابق مقررات است؛
مرکز جمع‌آوری قابلیت ردیابی دارد.

19. کنترل تخم‌مرغ

برای تخم‌مرغ ارگانیک باید بررسی شود:

سن و تاریخ ورود گله؛
تکمیل دوره گذار؛
منشأ جوجه؛
خوراک؛
دسترسی به فضای باز؛
منع نگهداری در قفس؛
درمان‌ها؛
مقدار تولید روزانه؛
تفکیک جمع‌آوری و بسته‌بندی؛
استفاده نکردن از رنگ مصنوعی جیره برای زرده.

20. کنترل گوشت

برای گوشت ارگانیک باید قابلیت ردیابی از دام تا لاشه و محصول برقرار باشد:

دام ← شناسه ← حمل ← کشتارگاه ← لاشه ← قطعه‌بندی ← بسته‌بندی ← عرضه

کشتارگاه باید:

دارای مجوز قانونی باشد؛
شرایط بهداشتی و حلال را رعایت کند؛
تفکیک زمانی یا فیزیکی برقرار کند؛
پاک‌سازی خط را ثبت کند؛
از جایگزینی لاشه جلوگیری کند؛
شماره دام را به لاشه و بهر محصول متصل نماید.

21. موازنه دام، خوراک و محصول

21-1 موازنه جمعیت دام

رابطه زیر باید قابل تصدیق باشد:

موجودی اول دوره + تولد + خرید = فروش + تلفات + ذبح + انتقال + موجودی پایان دوره

21-2 موازنه خوراک

موجودی اول + تولید داخلی + خرید = مصرف + فروش + ضایعات + موجودی پایان

مصرف باید با تعداد دام، وزن، مرحله تولید و مدت نگهداری سازگار باشد.

21-3 موازنه محصول

برای شیر، تخم‌مرغ و گوشت، مقدار تولید ادعایی باید با:

تعداد دام؛
عملکرد متعارف؛
روزهای تولید؛
دوره‌های درمان؛
تلفات؛
فروش و موجودی؛

تطبیق داده شود.

22. ارزیابی ریسک تخصصی

عامل ریسک	نمونه وضعیت پرریسک
منشأ دام	خرید مکرر از منابع نامشخص
خوراک	تأمین‌کنندگان متعدد یا فاقد گواهی
تولید موازی	دام مشابه ارگانیک و غیرارگانیک
درمان	مصرف بالای آنتی‌بیوتیک
چرا	مراتع عمومی یا مشترک
شناسایی	فقدان شماره انفرادی
محصول	مخزن مشترک شیر
تجهیزات	خط مشترک بدون پاک‌سازی
موازنه	تولید بیش از ظرفیت گله
رفاه	تراکم بالا یا نبود فضای باز
سوابق	ثبت ناقص تولد، درمان یا خوراک
بازار	شکایت درباره اصالت محصول

سطح ریسک باید در تعیین تعداد بازدیدها، بازرسی سرزده، نمونه‌برداری و دامنه بررسی سوابق مؤثر باشد.

23. نمونه‌برداری و آزمون

23-1 موارد نمونه‌برداری

نمونه‌برداری باید حسب طرح و ریسک در موارد زیر انجام شود:

سابقه درمان نامشخص؛
احتمال مصرف داروی ممنوعه؛
خوراک مشکوک؛
احتمال GMO؛
شکایت؛
تناقض سوابق؛
درخواست کاهش دوره؛
انتخاب در برنامه حداقل ۱۰ درصد متقاضیان.

23-2 ماتریس نمونه

حسب ریسک ممکن است شامل موارد زیر باشد:

شیر؛
گوشت؛
تخم‌مرغ؛
خوراک؛
آب؛
ادرار یا سایر نمونه‌های زیستی در صورت وجود روش معتبر؛
نهاده یا داروی موجود در واحد.

23-3 آزمون‌ها

باقی‌مانده داروهای دامی؛
آنتی‌بیوتیک‌ها؛
هورمون‌ها یا محرک‌های رشد، حسب ریسک؛
آلاینده‌های خوراک؛
GMO در خوراک؛
فلزات سنگین و مایکوتوکسین‌ها، حسب نوع محصول یا خوراک.

آزمون باید در آزمایشگاه دارای صلاحیت ISO/IEC 17025 انجام شود.

24. افزایش یا شروع مجدد دوره

24-1 موارد افزایش دوره

نبود سوابق کافی؛
منشأ نامشخص دام؛
استفاده از چراگاه یا خوراک نامطمئن؛
درمان‌های متعدد؛
نقص در تفکیک؛
عدم امکان موازنه؛
ورود دام بیش از حد مجاز؛
عدم انطباق رفاهی مؤثر.

24-2 موارد شروع مجدد

استفاده عمدی از ماده یا خوراک ممنوعه؛
درمان غیرمجاز یا ثبت‌نشده؛
اختلاط عمدی محصول؛
جعل شناسه دام؛
جابه‌جایی دام میان سیستم‌ها؛
ارائه اطلاعات خلاف واقع؛
فروش محصول دام در حال گذار به‌عنوان ارگانیک.

شروع مجدد می‌تواند برای:

یک دام؛
گروه دام؛
کل گله؛
یک محصول؛
یا کل واحد

اعمال شود و باید متناسب با دامنه عدم انطباق باشد.

25. معیار تکمیل دوره گذار

دام یا محصول دامی فقط زمانی واجد شرایط ارگانیک است که:

منشأ دام احراز شده باشد؛
مدت تخصصی مقرر طی شده باشد؛
زمین و چراگاه وضعیت قابل قبول داشته باشند؛
خوراک مطابق الزامات باشد؛
درمان‌ها و دوره‌های منع مصرف کنترل شده باشند؛
رفاه و جایگاه منطبق باشد؛
دام و محصول قابل ردیابی باشند؛
تفکیک مؤثر برقرار باشد؛
موازنه دام، خوراک و محصول تأیید شود؛
نتایج آزمون، در صورت انجام، قابل قبول باشد؛
عدم انطباق عمده باز وجود نداشته باشد؛
بازنگری مستقل مثبت باشد؛
تصمیم مرجع گواهی مثبت باشد.

26. طبقه‌بندی وضعیت دام

کد	وضعیت
L0	غیرارگانیک
L1	دوره گذار آغاز شده؛ محصول قابل ادعای ارگانیک نیست
L2	دام در حال گذار
L3	دام واجد شرایط ارگانیک
LP	محصول دام موقتاً از وضعیت ارگانیک خارج شده
LH	وضعیت معلق تا تکمیل شواهد
LE	دوره افزایش یافته
LR	دوره مجدداً آغاز شده
LX	دام یا گروه دام از طرح خارج شده

وضعیت هر دام یا گروه باید جدا از وضعیت محصول آن ثبت شود؛ برای مثال ممکن است دام در گله ارگانیک باقی بماند، ولی شیر آن طی دوره منع مصرف قابل عرضه به‌عنوان ارگانیک نباشد.

27. گزارش تخصصی بازرس

گزارش باید حداقل شامل موارد زیر باشد:

مشخصات واحد و دامنه؛
فهرست دام‌ها و گروه‌ها؛
منشأ و تاریخ ورود؛
وضعیت اراضی و چراگاه؛
ترکیب خوراک؛
سوابق تولیدمثل؛
سوابق درمان؛
وضعیت رفاه و جایگاه؛
ردیابی؛
تفکیک؛
موازنه دام، خوراک و محصول؛
نمونه‌برداری و نتایج آزمون؛
وضعیت پیشنهادی هر گروه؛
اولین تاریخ مجاز عرضه محصول ارگانیک؛
عدم انطباق‌ها؛
توصیه فنی.

28. فرم‌های پیشنهادی

کد	عنوان
PSA-F-ORG-LIV-01	شناسنامه واحد دامداری
PSA-F-ORG-LIV-02	فهرست و وضعیت دام‌ها
PSA-F-ORG-LIV-03	فرم منشأ و ورود دام
PSA-F-ORG-LIV-04	جدول محاسبه دوره گذار
PSA-F-ORG-LIV-05	برنامه خوراک و جیره
PSA-F-ORG-LIV-06	موازنه خوراک
PSA-F-ORG-LIV-07	برنامه چرا و اراضی
PSA-F-ORG-LIV-08	سوابق بهداشت و درمان
PSA-F-ORG-LIV-09	فرم خروج محصول طی درمان
PSA-F-ORG-LIV-10	چک‌لیست رفاه دام
PSA-F-ORG-LIV-11	کنترل دام جایگزین
PSA-F-ORG-LIV-12	کنترل تولید موازی
PSA-F-ORG-LIV-13	موازنه جمعیت دام
PSA-F-ORG-LIV-14	موازنه شیر، گوشت یا تخم‌مرغ
PSA-F-ORG-LIV-15	گزارش بازرسی دوره گذار دام
PSA-F-ORG-LIV-16	ماتریس وضعیت دام و محصول
PSA-F-ORG-LIV-17	توصیه فنی بازرس

29. فلوچارت

شناسایی واحد، دام و محصول
↓
بررسی منشأ و وضعیت اراضی
↓
تعیین تاریخ شروع دوره دام و زمین
↓
تعیین مدت تخصصی بر اساس گونه و محصول
↓
بررسی خوراک، چرا، درمان و رفاه
↓
کنترل ردیابی و تفکیک
↓
موازنه دام، خوراک و محصول
↓
نمونه‌برداری حسب طرح و ریسک
↓
ثبت عدم انطباق‌ها
↓
تعیین وضعیت هر دام، گروه و محصول
↓
بازنگری مستقل
↓
تصمیم درباره ادامه یا تکمیل دوره گذار

نکته کنترلی مهم: به دلیل احتمال خطا در تبدیل ارقام فارسی PDF به متن، جدول نهایی مدت‌های گونه‌ای باید پیش از تصویب مستند، با صفحات چاپی 29 تا 31 استاندارد INSO 11000:2025 مقابله و عین اعداد نسخه رسمی درج شود. الزامات اصلی دوره گاو پرواری، گوسفند و بز و طیور در متن استاندارد آمده است.